ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΛΑΙΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2026

⚠️ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ — AI Generated

Αυτό το δοκιμαστικό δοκίμιο δημιουργήθηκε από τεχνητή νοημοσύνη (AI) του Σπασίκλα, με βάση τον επίσημο Πίνακα Προδιαγραφών 2026 του Υπουργείου Παιδείας και τα παρελθόντα θέματα Παγκυπρίων Εξετάσεων. Παρότι έγινε προσπάθεια για ακρίβεια, μπορεί να περιέχει λάθη ή ανακρίβειες. Δεν είναι επίσημο δοκίμιο. Χρησιμοποιήστε το ως βοηθητικό υλικό εξάσκησης, όχι ως μοναδική πηγή προετοιμασίας.

Έλεγξε τις απαντήσεις με τον/την καθηγητή/τριά σου ή με τα επίσημα παλαιότερα θέματα.

ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΟ – Σπασίκλας

Μάθημα: Νέα Ελληνικά Κωδικός: 001 Ημερομηνία: ___ / ___ / 2026 Διάρκεια: 3 ώρες Σύνολο σελίδων: 6 Σύνολο μονάδων: 100

ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥΣ

1. Στο εξώφυλλο του τετραδίου απαντήσεων να σημειώσετε το ονοματεπώνυμο, το σχολείο και τον αριθμό μητρώου σας.
2. Να απαντήσετε σε όλα τα ερωτήματα.
3. Δεν επιτρέπεται η χρήση διορθωτικού (κορεκτέρ), λεξικού ή κινητού τηλεφώνου.
4. Όλες οι απαντήσεις να δοθούν στο τετράδιο απαντήσεων με στιλό (μπλε ή μαύρο μελάνι).
5. Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από τέσσερα (4) Μέρη.

ΜΕΡΟΣ Α΄: ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ – ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ (25 μονάδες)

Να μελετήσετε προσεκτικά το παρακάτω κείμενο και στη συνέχεια να απαντήσετε στις ερωτήσεις που το συνοδεύουν.

Η σιωπηλή αποικιοκρατία του αλγορίθμου

Όταν ο πρώτος έμπορος του δέκατου ένατου αιώνα διέσχιζε τους ωκεανούς για να φτάσει σε μια αποικία, κουβαλούσε μαζί του δύο πράγματα: ένα προϊόν και μια ιδεολογία. Το προϊόν το αντάλλασσε με πρώτες ύλες· την ιδεολογία την εμπιστευόταν στα σχολεία, στα γραφεία της διοίκησης και στα ναυπηγεία της γλώσσας. Σήμερα, στον εικοστό πρώτο αιώνα, οι έμποροι δεν διασχίζουν θάλασσες· κάθονται σε γυάλινα κτίρια του Σαν Φρανσίσκο, του Σιάτλ, της Σαγκάης. Δεν στέλνουν πλοία, στέλνουν αλγόριθμους. Και η αποικία δεν είναι κάποιος μακρινός τόπος· είμαστε εμείς οι ίδιοι – η προσοχή μας, ο ελεύθερος χρόνος μας, οι μικρές μας προτιμήσεις.

Όσοι ισχυρίζονται ότι η τεχνολογία είναι ουδέτερη, ότι απλώς εκτελεί εντολές, ξεχνούν ή υποκρίνονται ότι ξεχνούν τη βασική αρχή κάθε εργαλείου: ένα εργαλείο φέρει πάντοτε επάνω του την πρόθεση εκείνου που το κατασκεύασε. Το σφυρί δεν είναι ουδέτερο – προϋποθέτει καρφί. Ο αλγόριθμος που μετράει πόσα δευτερόλεπτα σταθήκαμε σε μια εικόνα δεν είναι ουδέτερος· προϋποθέτει ότι η προσοχή μας είναι εμπόρευμα. Έτσι, χωρίς να το πάρουμε είδηση, παύουμε να είμαστε χρήστες μιας υπηρεσίας και γινόμαστε εμείς το προϊόν προς πώληση σε διαφημιστές που ποτέ δεν θα συναντήσουμε.

Η αντίσταση σε αυτή τη νέα μορφή κυριαρχίας δεν χρειάζεται διαδηλώσεις στους δρόμους. Χρειάζεται κάτι πιο δύσκολο: παιδεία. Όχι την παιδεία που μετριέται με βαθμούς και απολυτήρια, αλλά εκείνη που διδάσκει στον νέο άνθρωπο να ρωτάει «ποιος κερδίζει» κάθε φορά που του προσφέρεται κάτι δωρεάν. Είναι η κριτική στάση που ξεχωρίζει τον πολίτη από τον καταναλωτή. Ο καταναλωτής δέχεται· ο πολίτης ερωτά. Ο καταναλωτής υπακούει στις προτάσεις του συστήματος· ο πολίτης σχεδιάζει το σύστημα.

Δεν προτείνω να γυρίσουμε στο κερί και στον γραφομηχανή – θα ήταν παιδαριώδες. Προτείνω, ωστόσο, να μην εμπιστευτούμε τυφλά την αυτοματοποίηση κάθε ανθρώπινης κρίσης. Όταν αναθέτουμε σε έναν αλγόριθμο να επιλέξει για εμάς το επόμενο βιβλίο, το επόμενο τραγούδι, τον επόμενο σύντροφο, ίσως κερδίζουμε χρόνο, αλλά χάνουμε κάτι πιο πολύτιμο: την εμπειρία της επιλογής, που είναι και η εμπειρία της ελευθερίας. Όποιος δεν επιλέγει, δεν μαθαίνει να αποφασίζει. Όποιος δεν αποφασίζει, δεν διαμορφώνει χαρακτήρα. Όποιος δεν διαμορφώνει χαρακτήρα, δεν διαμορφώνει κοινωνία.

Η εκπαίδευση του πολίτη του 2026 δεν μπορεί πλέον να αρκείται στο να διδάσκει γνώσεις. Οφείλει να διδάξει επαγρύπνηση. Γιατί ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι αυτός που ουρλιάζει· είναι αυτός που μας υπόσχεται άνεση χωρίς να ζητάει τίποτα φανερά σε αντάλλαγμα.

(Διασκευή από αρθρογραφία περί ψηφιακής παιδείας — πρωτότυπο κείμενο για το Σπασίκλας — 2026)

Ερωτήσεις

1. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου σε 80 με 100 λέξεις. (μονάδες 8)

2. Στη δεύτερη παράγραφο («Όσοι ισχυρίζονται… ποτέ δεν θα συναντήσουμε.») ο συντάκτης χρησιμοποιεί έναν συγκεκριμένο τρόπο ανάπτυξης. Να τον εντοπίσετε και να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με δύο στοιχεία από το κείμενο. (μονάδες 4)

3. Να αναγνωρίσετε δύο τρόπους / μέσα πειθούς που χρησιμοποιεί ο πομπός στην τρίτη και την τέταρτη παράγραφο και να καταγράψετε από ένα παράδειγμα για τον καθένα. (μονάδες 5)

4. Να εξηγήσετε, μέσα σε 30–40 λέξεις, τη λειτουργία της παρομοίωσης «Το σφυρί δεν είναι ουδέτερο – προϋποθέτει καρφί» στη συνολική επιχειρηματολογία του κειμένου. (μονάδες 4)

5. Να σχολιάσετε το ύφος του κειμένου, καταγράφοντας δύο χαρακτηριστικά του (π.χ. προσωπικό/απρόσωπο, μακροπερίοδος/μικροπερίοδος λόγος, χρήση ρητορικών ερωτημάτων, ρηματικά πρόσωπα) με τεκμηρίωση από το κείμενο. (μονάδες 4)

ΜΕΡΟΣ Β΄: ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ – ΔΟΜΗ – ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ (25 μονάδες)

1. Να γράψετε από ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις, όπως χρησιμοποιούνται μέσα στο κείμενο της πρώτης ενότητας: α) εμπιστευόταν β) υποκρίνονται γ) κυριαρχίας δ) επαγρύπνηση (μονάδες 4)

2. Να γράψετε από ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: α) ελεύθερος β) δέχεται γ) τυφλά δ) παιδαριώδες (μονάδες 4)

3. Δίνεται η λέξη παιδεία. Να γράψετε: α) Δύο ομόρριζες λέξεις (μονάδες 2) β) Μία σύνθετη λέξη με α΄ συνθετικό την ίδια ρίζα και άλλη σημασία (μονάδες 1) (μονάδες 3)

4. Να μετατρέψετε την παρακάτω περίοδο από ενεργητική σε παθητική σύνταξη, διατηρώντας τη σημασία:

«Ο αλγόριθμος καταγράφει κάθε κίνηση του χρήστη και διαμορφώνει σιωπηρά τις προτιμήσεις του.» (μονάδες 3)

5. Να αντικαταστήσετε την υπογραμμισμένη υποτακτική σύνδεση με παρατακτική, χωρίς να αλλάξει το νόημα:

«Δεν χρειάζονται διαδηλώσεις, επειδή η νέα κυριαρχία είναι αόρατη.» (μονάδες 2)

6. Να εντοπίσετε στην παρακάτω παράγραφο δύο δομικά της στοιχεία (θεματική περίοδος, λεπτομέρειες/σχόλια, κατακλείδα) και να τα δικαιολογήσετε:

«Η εκπαίδευση του πολίτη του 2026 δεν μπορεί πλέον να αρκείται στο να διδάσκει γνώσεις. Οφείλει να διδάξει επαγρύπνηση. Γιατί ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι αυτός που ουρλιάζει· είναι αυτός που μας υπόσχεται άνεση χωρίς να ζητάει τίποτα φανερά σε αντάλλαγμα.» (μονάδες 4)

7. Να γράψετε δύο διαρθρωτικές λέξεις/φράσεις που θα μπορούσαν να εισαγάγουν την παράγραφο της ερώτησης 6, ώστε να δηλώνεται αντίστοιχα: α) συμπέρασμα β) αντίθεση προς όσα έχουν προηγηθεί (μονάδες 2)

8. Στη φράση «είμαστε εμείς οι ίδιοι – η προσοχή μας, ο ελεύθερος χρόνος μας, οι μικρές μας προτιμήσεις» να εξηγήσετε τη λειτουργία της παύλας και τη λειτουργία του ασύνδετου σχήματος. (μονάδες 3)

ΜΕΡΟΣ Γ΄: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ (25 μονάδες)

Δίνεται το παρακάτω διδαγμένο ποίημα του Κ. Π. Καβάφη.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΟΙ ΒΑΣΙΛΕΙΣ Κ. Π. Καβάφης (1912)

Μαζεύθηκαν οι Aλεξανδρινοί να δουν της Κλεοπάτρας τα παιδιά, τον Καισαρίωνα, και τα μικρά του αδέρφια, Αλέξανδρο και Πτολεμαίο, που πρώτη φορά τα έβγαζαν έξω στο Γυμνάσιο, εκεί να τα κηρύξουν βασιλείς, μες στη λαμπρή παράταξι των στρατιωτών.

Ο Αλέξανδρος — τον είπαν βασιλέα της Aρμενίας, της Μηδίας, και των Πάρθων. Ο Πτολεμαίος — τον είπαν βασιλέα της Κιλικίας, της Συρίας, και της Φοινίκης. Ο Καισαρίων στέκονταν πιο εμπροστά, ντυμένος σε μετάξι τριανταφυλλί, στο στήθος του ανθοδέσμη από υακίνθους, η ζώνη του διπλή σειρά σαπφείρων κι αμεθύστων, δεμένα τα ποδήματά του μ’ άσπρες κορδέλλες κεντημένες με ροδόχροα μαργαριτάρια. Αυτόν τον είπαν πιότερο από τους μικρούς, αυτόν τον είπαν Βασιλέα των Βασιλέων.

Οι Aλεξανδρινοί ένοιωθαν βέβαια που ήσαν λόγια αυτά και θεατρικά.

Aλλά η μέρα ήτανε ζεστή και ποιητική, ο ουρανός ένα γαλάζιο ανοιχτό, το Aλεξανδρινό Γυμνάσιον ένα θριαμβικό κατόρθωμα της τέχνης, των αυλικών η πολυτέλεια έκτακτη, ο Καισαρίων όλο χάρις κι εμορφιά (της Κλεοπάτρας υιός, αίμα των Λαγιδών)· κι οι Aλεξανδρινοί έτρεχαν πια στην εορτή, κι ενθουσιάζονταν, κι επευφημούσαν ελληνικά, κι αιγυπτιακά, και ποιοι εβραίικα, γοητευμένοι με τ’ ωραίο θέαμα — μ’ όλο που βέβαια ήξευραν τι άξιζαν αυτά, τι κούφια λόγια ήσανε αυτές οι βασιλείες.

Πηγή: Κ. Π. Καβάφης, Ποιήματα — Α’ (1896-1918), επιμ. Γ. Π. Σαββίδης, Ίδρυμα Καβάφη / Ίκαρος. Το ποίημα ανήκει στο 2026 ύλη Νέων Ελληνικών. Δημόσιος τομέας (ο ποιητής απεβίωσε 1933).

Ερωτήσεις

1. Να εντοπίσετε δύο ιστορικά πρόσωπα που αναφέρονται στο ποίημα και να αναφέρετε με συντομία (1–2 σειρές για το καθένα) τη σχέση τους με την Κλεοπάτρα. (μονάδες 4)

2. Το ποίημα δομείται γύρω από μια βασική αντίθεση. Να την εντοπίσετε και να την αναπτύξετε σε 80–100 λέξεις, αξιοποιώντας στοιχεία από όλες τις στροφές. (μονάδες 6)

3. Να σχολιάσετε τη λειτουργία της λεπτομερούς περιγραφής της ενδυμασίας του Καισαρίωνα (στ. «ντυμένος σε μετάξι τριανταφυλλί … ροδόχροα μαργαριτάρια»). Τι εξυπηρετεί στη συνολική οικονομία του ποιήματος; (μονάδες 5)

4. Να σχολιάσετε τη λειτουργία του στίχου: «Οι Aλεξανδρινοί ένοιωθαν βέβαια / που ήσαν λόγια αυτά και θεατρικά.» Πώς συνομιλεί με την τελευταία στροφή; (μονάδες 4)

5. Πιστεύετε ότι το ποίημα διατηρεί την επικαιρότητά του στη σύγχρονη εποχή; Να απαντήσετε σε 60–80 λέξεις, παίρνοντας ξεκάθαρη θέση και τεκμηριώνοντας με ένα τουλάχιστον σύγχρονο παράδειγμα. (μονάδες 6)

ΜΕΡΟΣ Δ΄: ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ (25 μονάδες)

Να επιλέξετε ένα (1) από τα δύο παρακάτω θέματα και να αναπτύξετε γραπτό κείμενο 500 με 600 λέξεων.

Θέμα 1 — Άρθρο

Είστε μαθητής/τρια της Γ΄ Λυκείου και αρθρογραφείτε στην ηλεκτρονική εφημερίδα του σχολείου σας. Με αφορμή τη συζήτηση για την υπερβολική χρήση των ψηφιακών μέσων από νέους ανθρώπους, να συντάξετε άρθρο στο οποίο:

α) θα παρουσιάσετε δύο σοβαρές συνέπειες της ανεξέλεγκτης έκθεσης των εφήβων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, β) θα προτείνετε δύο τεκμηριωμένες λύσεις που θα μπορούσε να εφαρμόσει η σχολική κοινότητα και η οικογένεια.

Να δώσετε στο άρθρο σας τίτλο.

Θέμα 2 — Ομιλία

Στο πλαίσιο εκδήλωσης του σχολείου σας με θέμα «Πολίτης ή καταναλωτής; Η Ευρώπη και ο νέος άνθρωπος του 2026», καλείστε ως εκπρόσωπος των μαθητών να εκφωνήσετε σύντομη ομιλία. Στην ομιλία σας:

α) να εξηγήσετε γιατί η ιδιότητα του ενεργού πολίτη απειλείται σήμερα στην Κύπρο και στην Ευρώπη, β) να προτείνετε δύο συγκεκριμένους τρόπους με τους οποίους η εκπαίδευση μπορεί να καλλιεργήσει την κριτική σκέψη και την ενεργό συμμετοχή.

Να φροντίσετε για τα κατάλληλα στοιχεία προσφώνησης και αποφώνησης.

ΤΕΛΟΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ

Πίνακας Βαθμολογίας

Σημείωση Σπασίκλα

Το παρόν δοκιμαστικό συντάχθηκε από τον Σπασίκλα ως εξάσκηση για τους υποψηφίους του 2026. Δεν αποτελεί επίσημο εξεταστικό δοκίμιο της Υπηρεσίας Εξετάσεων του ΥΠΑΝ. Όλα τα θέματα είναι πρωτότυπα και ευθυγραμμίζονται με τον επίσημο Πίνακα Προδιαγραφών 2026 για τα Νέα Ελληνικά (κωδικός μαθήματος 001).

Καλή επιτυχία. — ο Σπασίκλας