ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

⚠️ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ — AI Generated

Αυτό το δοκιμαστικό δοκίμιο δημιουργήθηκε από τεχνητή νοημοσύνη (AI) του Σπασίκλα, με βάση τον επίσημο Πίνακα Προδιαγραφών 2026 του Υπουργείου Παιδείας και τα παρελθόντα θέματα Παγκυπρίων Εξετάσεων. Παρότι έγινε προσπάθεια για ακρίβεια, μπορεί να περιέχει λάθη ή ανακρίβειες. Δεν είναι επίσημο δοκίμιο. Χρησιμοποιήστε το ως βοηθητικό υλικό εξάσκησης, όχι ως μοναδική πηγή προετοιμασίας.

Έλεγξε τις απαντήσεις με τον/την καθηγητή/τριά σου ή με τα επίσημα παλαιότερα θέματα.

ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2026 — ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ (Σπασίκλας)

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ (Κωδικός 024) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Δοκιμαστικό 2026 ΧΡΟΝΟΣ: 3 ώρες ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: 9

ΟΔΗΓΙΕΣ

1. Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από τέσσερα (4) ΜΕΡΗ: Α΄, Β΄, Γ΄, Δ΄ και είναι υποχρεωτικά όλα τα ερωτήματα.
2. ΜΕΡΟΣ Α΄ (20 μονάδες): Δέκα (10) ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής / σωστού-λάθους. Κάθε ερώτηση 2 μονάδες.
3. ΜΕΡΟΣ Β΄ (30 μονάδες): Πέντε (5) ερωτήσεις σύντομης απάντησης – ορισμοί και ερμηνείες. Κάθε ερώτηση 6 μονάδες.
4. ΜΕΡΟΣ Γ΄ (30 μονάδες): Τρία (3) προβλήματα με υπολογισμούς και διαγράμματα. Μονάδες κατανέμονται όπως αναγράφονται.
5. ΜΕΡΟΣ Δ΄ (20 μονάδες): Δύο (2) ερωτήσεις ανάπτυξης. Κάθε ερώτηση 10 μονάδες.
6. Επιτρέπεται η χρήση μόνο μη προγραμματιζόμενης αριθμομηχανής και στυλό μπλε ή μαύρου χρώματος.
7. Όπου ζητείται διάγραμμα, να σχεδιάζεται με μολύβι και να επισημαίνονται καθαρά οι άξονες, οι καμπύλες και τα σημεία ισορροπίας.
8. Το σύνολο των μονάδων του δοκιμίου είναι 100 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α΄ — Πολλαπλής Επιλογής / Σωστού-Λάθους (20 μονάδες)

Για κάθε ερώτηση να επιλέξετε μία (1) μόνο απάντηση. Κάθε σωστή απάντηση 2 μονάδες.

1. Όταν η ζήτηση ενός αγαθού είναι τελείως ανελαστική, η καμπύλη ζήτησης απεικονίζεται ως: α) Οριζόντια ευθεία γραμμή β) Κατακόρυφη ευθεία γραμμή γ) Φθίνουσα ευθεία με κλίση 45° δ) Καμπύλη παραβολικού σχήματος

2. Στο βραχυχρόνιο διάστημα, μια επιχείρηση σε καθεστώς τέλειου ανταγωνισμού μεγιστοποιεί τα κέρδη της όταν: α) MR = MC και η τιμή είναι πάνω από το AVC β) MR = AC και η τιμή είναι κάτω από το AVC γ) P = AFC δ) Το οριακό κόστος (MC) είναι μηδέν

3. Όταν στη μακροχρόνια περίοδο όλοι οι παραγωγικοί συντελεστές διπλασιάζονται και η παραγωγή τριπλασιάζεται, έχουμε: α) Σταθερές αποδόσεις κλίμακας β) Φθίνουσες αποδόσεις κλίμακας γ) Αύξουσες αποδόσεις κλίμακας δ) Φθίνουσα οριακή παραγωγικότητα

4. Η διαφορά ΑΕΠ – Καθαρό Εθνικό Εισόδημα (NNI) ισούται με: α) Τις έμμεσες επιχειρηματικές φόρους β) Τις αποσβέσεις παγίου κεφαλαίου + το καθαρό εισόδημα από το εξωτερικό γ) Τις μεταβιβαστικές πληρωμές δ) Το πρωτογενές πλεόνασμα του προϋπολογισμού

5. Ο διαρθρωτικός τύπος ανεργίας (structural unemployment) οφείλεται κυρίως σε: α) Εποχιακή μεταβολή της ζήτησης για εργασία β) Αναντιστοιχία μεταξύ δεξιοτήτων εργαζομένων και απαιτήσεων της αγοράς γ) Πρόσκαιρη μετάβαση από μια εργασία σε άλλη δ) Πτώση της συνολικής ζήτησης κατά τη ύφεση

6. (Σωστό / Λάθος) Ο πληθωρισμός κόστους (cost-push inflation) προκαλείται από αύξηση της συνολικής ζήτησης και όχι από αύξηση του κόστους παραγωγής.

7. (Σωστό / Λάθος) Σε καθεστώς μονοπωλίου, η καμπύλη ζήτησης που αντιμετωπίζει η μονοπωλιακή επιχείρηση ταυτίζεται με την καμπύλη ζήτησης της αγοράς.

8. Όταν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) αυξάνει το βασικό επιτόκιο αναχρηματοδότησης, το αναμενόμενο αποτέλεσμα στην ευρωζώνη είναι: α) Αύξηση της προσφοράς χρήματος και πτώση των επιτοκίων δανεισμού β) Μείωση του κόστους δανεισμού και αύξηση της επένδυσης γ) Συσταλτική νομισματική πολιτική που τείνει να μειώσει τον πληθωρισμό δ) Αυτόματη ενίσχυση των εξαγωγών της ευρωζώνης

9. Ποιο από τα παρακάτω ΔΕΝ καταγράφεται στο ΑΕΠ της Κύπρου; α) Η αμοιβή ενός εκπαιδευτικού δημόσιου σχολείου στη Λευκωσία β) Η αξία ενός νέου διαμερίσματος που πωλήθηκε στη Λεμεσό το 2025 γ) Η μεταπώληση ενός μεταχειρισμένου αυτοκινήτου μεταξύ ιδιωτών δ) Οι υπηρεσίες λογιστή προς κυπριακή ναυτιλιακή εταιρεία

10. Σε ένα καθεστώς ολιγοπωλίου με τεθλασμένη καμπύλη ζήτησης (kinked demand curve), οι επιχειρήσεις τείνουν να: α) Αλλάζουν συχνά τις τιμές τους β) Διατηρούν τις τιμές σχετικά σταθερές γ) Παράγουν την ποσότητα που μεγιστοποιεί το συνολικό έσοδο δ) Έχουν μηδενικά κέρδη μακροχρόνια

ΜΕΡΟΣ Β΄ — Σύντομης Απάντησης (30 μονάδες)

Ερώτηση 1 (6 μονάδες)

α) Να δώσετε τον ορισμό της σταυροειδούς ελαστικότητας ζήτησης (cross-price elasticity of demand). (3 μονάδες) β) Να εξηγήσετε τι σημαίνει όταν η σταυροειδής ελαστικότητα είναι θετική και τι όταν είναι αρνητική, δίνοντας ένα παράδειγμα για κάθε περίπτωση από την κυπριακή αγορά. (3 μονάδες)

Ερώτηση 2 (6 μονάδες)

α) Να διακρίνετε τα ρητά (explicit) από τα τεκμαρτά (implicit) κόστη μιας επιχείρησης. (3 μονάδες) β) Να εξηγήσετε γιατί το λογιστικό κέρδος μιας επιχείρησης είναι συνήθως μεγαλύτερο από το οικονομικό κέρδος. (3 μονάδες)

Ερώτηση 3 (6 μονάδες)

Να συγκρίνετε τη μονοπωλιακή με την πλήρως ανταγωνιστική αγορά ως προς: α) Τον αριθμό των επιχειρήσεων και τα εμπόδια εισόδου (2 μονάδες) β) Τη σχέση τιμής (P) και οριακού εσόδου (MR) (2 μονάδες) γ) Τη μακροχρόνια οικονομική απόδοση από την οπτική της κοινωνικής ευημερίας (2 μονάδες)

Ερώτηση 4 (6 μονάδες)

α) Να ορίσετε τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή (ΔΤΚ / CPI) και να εξηγήσετε πώς υπολογίζεται ο ετήσιος ρυθμός πληθωρισμού από δύο διαδοχικές μετρήσεις του δείκτη. (3 μονάδες) β) Να αναφέρετε τρεις (3) αρνητικές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες ενός υψηλού και επίμονου πληθωρισμού σε μια μικρή ανοικτή οικονομία όπως η Κύπρος. (3 μονάδες)

Ερώτηση 5 (6 μονάδες)

α) Να εξηγήσετε τι περιλαμβάνει το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (current account) μιας χώρας. (3 μονάδες) β) Η Κύπρος εμφανίζει διαχρονικά έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο αλλά πλεόνασμα στο ισοζύγιο υπηρεσιών. Να εξηγήσετε γιατί, με αναφορά στη δομή της κυπριακής οικονομίας. (3 μονάδες)

ΜΕΡΟΣ Γ΄ — Προβλήματα και Διαγράμματα (30 μονάδες)

Πρόβλημα 1 — Ελαστικότητα Ζήτησης (10 μονάδες)

Η ζήτηση για ένα νέο smartphone μοντέλο στην κυπριακή αγορά δίνεται από τον παρακάτω πίνακα:

α) Να υπολογίσετε την τοξοειδή ελαστικότητα ζήτησης (arc elasticity) μεταξύ των δύο τιμών, χρησιμοποιώντας τον τύπο του μέσου σημείου. Να παρουσιάσετε όλους τους υπολογισμούς. (5 μονάδες)

β) Να χαρακτηρίσετε τη ζήτηση (ελαστική / ανελαστική / μοναδιαία ελαστική) και να εξηγήσετε πώς θα μεταβληθούν τα συνολικά έσοδα της επιχείρησης αν μειώσει την τιμή από 600€ σε 500€. (3 μονάδες)

γ) Να αναφέρετε δύο (2) παράγοντες που επηρεάζουν την ελαστικότητα ζήτησης ενός αγαθού. (2 μονάδες)

Πρόβλημα 2 — ΑΕΠ και Πραγματικός Ρυθμός Μεγέθυνσης (10 μονάδες)

Σε υποθετική οικονομία διαθέτετε τα παρακάτω στοιχεία (σε εκατομμύρια ευρώ):

α) Να υπολογίσετε το πραγματικό ΑΕΠ για το 2024 και το 2025. (3 μονάδες)

β) Να υπολογίσετε τον ονομαστικό και τον πραγματικό ρυθμό μεγέθυνσης της οικονομίας μεταξύ 2024 και 2025. (4 μονάδες)

γ) Να εξηγήσετε γιατί ο πραγματικός ρυθμός μεγέθυνσης θεωρείται πιο αξιόπιστος δείκτης ευημερίας από τον ονομαστικό. (3 μονάδες)

Πρόβλημα 3 — Ισορροπία Αγοράς και Φόρος (10 μονάδες)

Στην αγορά ενός αγαθού δίνονται οι συναρτήσεις ζήτησης και προσφοράς:

• Ζήτηση: Qd = 200 − 4P
• Προσφορά: Qs = −40 + 6P

(όπου P σε €/μονάδα και Q σε μονάδες)

α) Να υπολογίσετε την τιμή και την ποσότητα ισορροπίας. (3 μονάδες)

β) Το κράτος επιβάλλει ειδικό φόρο 5€ ανά μονάδα στους παραγωγούς. Να βρείτε τη νέα τιμή και ποσότητα ισορροπίας. (4 μονάδες)

γ) Να υπολογίσετε ποιο μέρος του φόρου επιβαρύνει τον καταναλωτή και ποιο τον παραγωγό. Να εξηγήσετε από τι εξαρτάται αυτή η κατανομή της φορολογικής επιβάρυνσης. (3 μονάδες)

ΜΕΡΟΣ Δ΄ — Ανάπτυξης (20 μονάδες)

Ερώτηση 1 (10 μονάδες) — Νομισματική πολιτική στην Ευρωζώνη

Στη διάρκεια της περιόδου 2022-2024, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) ανέβασε διαδοχικά τα βασικά επιτόκιά της για να αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό που, κατά κορύφωση, ξεπέρασε το 10% σε αρκετές χώρες της ευρωζώνης. Από το 2024 και μετά, καθώς ο πληθωρισμός υποχωρεί προς τον στόχο του 2%, η ΕΚΤ άρχισε σταδιακή μείωση των επιτοκίων.

α) Να εξηγήσετε τους βασικούς μηχανισμούς μετάδοσης μέσω των οποίων μια αύξηση των επιτοκίων της ΕΚΤ μειώνει τον πληθωρισμό σε χώρες της ευρωζώνης (π.χ. Κύπρος). (4 μονάδες)

β) Να αναφέρετε δύο (2) θετικές και δύο (2) αρνητικές συνέπειες της αυξημένης νομισματικής σύσφιξης για την κυπριακή οικονομία (νοικοκυριά, επιχειρήσεις, τραπεζικός τομέας, δημόσιο χρέος). (4 μονάδες)

γ) Να εκτιμήσετε γιατί η ενιαία νομισματική πολιτική της ΕΚΤ μπορεί να μην ταιριάζει εξίσου καλά σε όλα τα κράτη μέλη της ευρωζώνης. (2 μονάδες)

Ερώτηση 2 (10 μονάδες) — Διεθνές Εμπόριο και η Κύπρος

α) Να εξηγήσετε τη θεωρία του συγκριτικού πλεονεκτήματος του David Ricardo και να εξηγήσετε γιατί δύο χώρες μπορούν να ωφεληθούν από το διεθνές εμπόριο ακόμα και όταν η μία είναι παραγωγικότερη σε όλα τα αγαθά. (4 μονάδες)

β) Να αναφέρετε και να εξηγήσετε τρεις (3) μορφές προστατευτισμού (π.χ. δασμοί, ποσοστώσεις, μη δασμολογικά εμπόδια), αναφέροντας τις κύριες οικονομικές τους επιπτώσεις στους καταναλωτές και τους παραγωγούς. (4 μονάδες)

γ) Με βάση τη δομή της κυπριακής οικονομίας (τουρισμός, ναυτιλία, επαγγελματικές υπηρεσίες), να σχολιάσετε γιατί η Κύπρος έχει συμφέρον να είναι ανοιχτή οικονομία μέσα στην ενιαία αγορά της Ε.Ε. (2 μονάδες)

— ΤΕΛΟΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ —

ΛΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α΄ — Απαντήσεις πολλαπλής επιλογής (20 μονάδες)

Σύνολο: 10 × 2 = 20 μονάδες

ΜΕΡΟΣ Β΄ — Απαντήσεις σύντομης απάντησης (30 μονάδες)

Ερώτηση 1 (6 μονάδες)

α) Σταυροειδής ελαστικότητα ζήτησης: μετρά την ποσοστιαία μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας ενός αγαθού Α ως προς την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής ενός άλλου αγαθού Β:

E₍AB₎ = (%Δ Q_A)/(%Δ P_B)

β)

• Θετική (E > 0): τα δύο αγαθά είναι υποκατάστατα (π.χ. Coca-Cola ↔ Pepsi στα κυπριακά supermarkets· αύξηση τιμής Pepsi → αύξηση ζήτησης Coca-Cola).
• Αρνητική (E < 0): τα αγαθά είναι συμπληρωματικά (π.χ. αυτοκίνητα ↔ καύσιμα· αύξηση τιμής καυσίμων → πτώση ζήτησης αυτοκινήτων).

Ερώτηση 2 (6 μονάδες)

α)

• Ρητά (explicit) κόστη: λογιστικά καταγεγραμμένες πληρωμές σε τρίτους (μισθοί, ενοίκια, πρώτες ύλες, τόκοι δανείων).
• Τεκμαρτά (implicit) κόστη: κόστος ευκαιρίας για συντελεστές που ανήκουν στον ίδιο τον επιχειρηματία (π.χ. ο μισθός που θα κέρδιζε αν εργαζόταν αλλού, ο τόκος των ιδίων κεφαλαίων).

β) Το λογιστικό κέρδος = Συνολικά Έσοδα − Ρητά κόστη, ενώ το οικονομικό κέρδος = Συνολικά Έσοδα − (Ρητά + Τεκμαρτά κόστη). Επειδή τα τεκμαρτά κόστη αφαιρούνται μόνο στο οικονομικό κέρδος, αυτό είναι μικρότερο.

Ερώτηση 3 (6 μονάδες)

Ερώτηση 4 (6 μονάδες)

α) ΔΤΚ: σταθμικός μέσος όρος των τιμών ενός τυποποιημένου “καλαθιού” αγαθών και υπηρεσιών που καταναλώνει το τυπικό νοικοκυριό. Ετήσιος πληθωρισμός:

π = (CPIₜ - CPIₜ₋₁)/(CPIₜ₋₁) × 100%

β) Συνέπειες υψηλού επίμονου πληθωρισμού:

1. Διάβρωση αγοραστικής δύναμης μισθωτών και συνταξιούχων.
2. Αβεβαιότητα στους επενδυτές → μείωση επένδυσης & μακροχρόνιας ανάπτυξης.
3. Απώλεια ανταγωνιστικότητας των κυπριακών εξαγωγών (τουρισμός, υπηρεσίες) έναντι ξένων.

Ερώτηση 5 (6 μονάδες)

α) Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών περιλαμβάνει:

• Εμπορικό ισοζύγιο (εξαγωγές − εισαγωγές αγαθών)
• Ισοζύγιο υπηρεσιών (τουρισμός, ναυτιλία, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες)
• Πρωτογενή εισοδήματα (μισθοί, μερίσματα, τόκοι από/προς εξωτερικό)
• Δευτερογενή εισοδήματα (μεταβιβάσεις, εμβάσματα, χορηγίες ΕΕ)

β) Η Κύπρος εισάγει σχεδόν το σύνολο των ενεργειακών της αναγκών, καυσίμων, οχημάτων και τεχνολογικών αγαθών, ενώ διαθέτει περιορισμένη μεταποίηση → έλλειμμα εμπορικού ισοζυγίου. Αντίθετα, η κυριαρχία τουρισμού, ναυτιλιακής διαχείρισης και επαγγελματικών υπηρεσιών (νομικές, λογιστικές, ICT) δημιουργεί σταθερό πλεόνασμα στις υπηρεσίες που μερικώς αντισταθμίζει το εμπορικό έλλειμμα.

ΜΕΡΟΣ Γ΄ — Λύσεις προβλημάτων (30 μονάδες)

Πρόβλημα 1 — Ελαστικότητα Ζήτησης

α) Τύπος μέσου σημείου (arc elasticity):

E_d = ((Q₂ - Q₁)/[(Q₁+Q₂)/2])/((P₂ - P₁)/[(P₁+P₂)/2])

Με P₁ = 600, P₂ = 500, Q₁ = 1.200, Q₂ = 1.800:

• ΔQ = 1.800 − 1.200 = 600
• Μέσο Q = (1.200 + 1.800)/2 = 1.500
• %ΔQ = 600/1.500 = 0,40 = +40%
• ΔP = 500 − 600 = −100
• Μέσο P = (600 + 500)/2 = 550
• %ΔP = −100/550 ≈ −0,1818 = −18,18%

E_d = (+40%)/(-18,18%) ≈ -2,2

Σε απόλυτη τιμή: |E_d| ≈ 2,2

β) Επειδή |E_d| > 1, η ζήτηση είναι ελαστική. Όταν η ζήτηση είναι ελαστική και η τιμή μειώνεται, τα συνολικά έσοδα αυξάνονται:

• Έσοδα στα 600€: 600 × 1.200 = 720.000 €
• Έσοδα στα 500€: 500 × 1.800 = 900.000 €
• Αύξηση εσόδων κατά 180.000 € (+25%).

γ) Παράγοντες ελαστικότητας ζήτησης (δύο από):

• Διαθεσιμότητα και ποιότητα υποκατάστατων
• Μερίδιο εισοδήματος που δαπανάται για το αγαθό
• Αναγκαία ή πολυτελή φύση του αγαθού
• Χρονικός ορίζοντας προσαρμογής των καταναλωτών

Πρόβλημα 2 — ΑΕΠ και Πραγματικός Ρυθμός Μεγέθυνσης

α) Πραγματικό ΑΕΠ = (Ονομαστικό ΑΕΠ / Αποπληθωριστής) × 100

• 2024: (30.000 / 100) × 100 = 30.000 εκατ. €
• 2025: (32.400 / 104) × 100 = 31.153,85 εκατ. € (≈ 31.154)

β)

• Ονομαστικός ρυθμός: (32.400 − 30.000)/30.000 × 100 = 2.400/30.000 × 100 = +8,00%
• Πραγματικός ρυθμός: (31.153,85 − 30.000)/30.000 × 100 ≈ 1.153,85/30.000 × 100 ≈ +3,85%

(Έλεγχος: 1,08 / 1,04 − 1 ≈ 0,0385 = 3,85%, OK.)

γ) Ο πραγματικός ρυθμός αφαιρεί τις μεταβολές των τιμών (πληθωρισμός), δείχνοντας πραγματική αύξηση παραγωγής αγαθών/υπηρεσιών — άρα πραγματική βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Ο ονομαστικός μπορεί να αυξάνεται απλώς λόγω πληθωρισμού, χωρίς ουσιαστική αύξηση παραγωγής.

Πρόβλημα 3 — Ισορροπία Αγοράς και Φόρος

α) Στην ισορροπία: Qd = Qs

• 200 − 4P = −40 + 6P
• 240 = 10P → P* = 24 €
• Q* = 200 − 4(24) = 200 − 96 = 104 μονάδες

(Επαλήθευση: Qs = −40 + 6(24) = −40 + 144 = 104 ✓)

β) Με φόρο 5€/μονάδα στους παραγωγούς, η νέα προσφορά γίνεται:

• Qs΄ = −40 + 6(P − 5) = −40 + 6P − 30 = −70 + 6P

Νέα ισορροπία:

• 200 − 4P = −70 + 6P
• 270 = 10P → P** = 27 €
• Q** = 200 − 4(27) = 200 − 108 = 92 μονάδες

γ) Κατανομή φορολογικής επιβάρυνσης (φόρος 5€):

• Καταναλωτής: P** − P* = 27 − 24 = 3 € ανά μονάδα (60% του φόρου)
• Παραγωγός: 5 − 3 = 2 € ανά μονάδα (40% του φόρου)

Η κατανομή εξαρτάται από τις σχετικές ελαστικότητες ζήτησης και προσφοράς: ο φόρος μετατοπίζεται περισσότερο προς εκείνη την πλευρά της αγοράς που είναι πιο ανελαστική. Εδώ, η προσφορά (κλίση 6) είναι πιο ελαστική από τη ζήτηση (κλίση 4 σε απόλυτη τιμή), οπότε ο καταναλωτής επιβαρύνεται περισσότερο.

ΜΕΡΟΣ Δ΄ — Ενδεικτικές απαντήσεις ανάπτυξης (20 μονάδες)

Ερώτηση 1 — Νομισματική πολιτική στην Ευρωζώνη (10 μονάδες)

α) Μηχανισμοί μετάδοσης (4 μονάδες):

1. Κανάλι επιτοκίων: ↑ ΕΚΤ επιτόκιο → ↑ διατραπεζικά → ↑ επιτόκια δανείων νοικοκυριών/επιχειρήσεων → ↓ κατανάλωση & επένδυση → ↓ συνολική ζήτηση → ↓ πληθωρισμός.
2. Κανάλι πιστώσεων: αυστηρότερα κριτήρια χορήγησης δανείων από τράπεζες → λιγότερη χρηματοδότηση επιχειρήσεων.
3. Κανάλι περιουσιακών στοιχείων: ↑ επιτόκια → ↓ τιμές μετοχών & ακινήτων → αρνητικό αποτέλεσμα πλούτου → ↓ κατανάλωση.
4. Κανάλι συναλλαγματικής ισοτιμίας: ↑ ευρώ → φθηνότερες εισαγωγές → πτώση εισαγόμενου πληθωρισμού.
5. Κανάλι προσδοκιών: η αξιόπιστη δέσμευση της ΕΚΤ “αγκυρώνει” τις πληθωριστικές προσδοκίες.

β) Συνέπειες για την Κύπρο (4 μονάδες):

Θετικές:

• Συγκράτηση εισαγόμενου πληθωρισμού (η Κύπρος εισάγει ενέργεια & τρόφιμα).
• Ενίσχυση εσόδων τραπεζικού τομέα από καθαρό επιτοκιακό περιθώριο.

Αρνητικές:

• Αύξηση κόστους εξυπηρέτησης στεγαστικών δανείων με κυμαινόμενο επιτόκιο → πίεση στα νοικοκυριά.
• Αύξηση κόστους δανεισμού επιχειρήσεων → επιβράδυνση επένδυσης & μειωμένη ζήτηση για νέα κτίρια/ακίνητα.
• Μεγαλύτερο βάρος εξυπηρέτησης δημοσίου χρέους.

γ) “One size fits all” πρόβλημα (2 μονάδες): Η ενιαία πολιτική της ΕΚΤ καθορίζεται από τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Χώρες με υψηλότερο πληθωρισμό ή υπερθερμασμένη αγορά μπορεί να χρειάζονται αυστηρότερη πολιτική, ενώ χώρες σε στασιμότητα χαλαρότερη. Αυτή η ασυμμετρία (π.χ. Γερμανία vs Νότια Ευρώπη) δημιουργεί πιέσεις και διαρθρωτικές αποκλίσεις. Επιπλέον, οι κρατικές κυβερνήσεις χάνουν τη συναλλαγματική ισοτιμία ως εργαλείο προσαρμογής.

Ερώτηση 2 — Διεθνές Εμπόριο (10 μονάδες)

α) Συγκριτικό πλεονέκτημα (4 μονάδες): Ο D. Ricardo (1817) υποστήριξε ότι η σχετική (όχι απόλυτη) διαφορά κόστους ευκαιρίας ορίζει τη βέλτιστη εξειδίκευση. Ακόμα και αν η χώρα Α παράγει αποδοτικότερα και τα δύο αγαθά Χ και Υ (απόλυτο πλεονέκτημα), συμφέρει στη χώρα Α να εξειδικευθεί στο αγαθό στο οποίο έχει το μεγαλύτερο σχετικό πλεονέκτημα και να εμπορεύεται με τη χώρα Β. Το συνολικό προϊόν αυξάνεται και οι δύο χώρες κερδίζουν αν η σχέση ανταλλαγής (terms of trade) πέφτει εντός του εύρους των δύο εγχώριων σχέσεων κόστους.

β) Τρεις μορφές προστατευτισμού (4 μονάδες):

1. Δασμοί (tariffs): φόρος επί των εισαγωγών → ↑ εγχώρια τιμή → ↑ ποσότητα εγχώριας παραγωγής, ↓ εισαγωγές. Καταναλωτές πληρώνουν περισσότερο· κράτος εισπράττει έσοδα· συνολική απώλεια ευημερίας (deadweight loss).
2. Ποσοστώσεις (quotas): ποσοτικό όριο στις εισαγωγές. Παρόμοιο αποτέλεσμα τιμής με τους δασμούς, αλλά τα έσοδα πηγαίνουν στους κατόχους αδειών αντί στο κράτος.
3. Μη δασμολογικά εμπόδια (NTBs): τεχνικά πρότυπα, υγειονομικοί κανόνες, επιδοτήσεις, γραφειοκρατικά εμπόδια εκτελωνισμού. Λιγότερο διαφανή, αλλά εξίσου περιοριστικά.

γ) Κύπρος ως ανοιχτή οικονομία (2 μονάδες): Η μικρή εγχώρια αγορά (≈ 920.000 κάτοικοι) δεν επιτρέπει σημαντικές οικονομίες κλίμακας. Η ένταξη στην ενιαία αγορά της ΕΕ επιτρέπει στις κυπριακές υπηρεσίες (τουρισμός, ναυτιλιακή διαχείριση, νομικές/λογιστικές υπηρεσίες, ICT) πρόσβαση σε αγορά 450 εκατ. καταναλωτών, ενώ οι εισαγωγές κρατούν χαμηλές τις τιμές για τους Κυπρίους. Η εξάρτηση από εξωτερικές αγορές αυξάνει την ευαλωτότητα σε εξωτερικά σοκ, αλλά τα συνολικά οφέλη (παραγωγικότητα, ποικιλία, διαπραγματευτική ισχύς ΕΕ) υπερτερούν.

ΕΛΕΓΧΟΣ ΣΥΝΟΛΟΥ ΜΟΝΑΔΩΝ

ΚΑΛΥΨΗ ΠΙΝΑΚΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ (αναφορά)

— ΤΕΛΟΣ —