ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

⚠️ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ — AI Generated

Αυτό το δοκιμαστικό δοκίμιο δημιουργήθηκε από τεχνητή νοημοσύνη (AI) του Σπασίκλα, με βάση τον επίσημο Πίνακα Προδιαγραφών 2026 του Υπουργείου Παιδείας και τα παρελθόντα θέματα Παγκυπρίων Εξετάσεων. Παρότι έγινε προσπάθεια για ακρίβεια, μπορεί να περιέχει λάθη ή ανακρίβειες. Δεν είναι επίσημο δοκίμιο. Χρησιμοποιήστε το ως βοηθητικό υλικό εξάσκησης, όχι ως μοναδική πηγή προετοιμασίας.

Έλεγξε τις απαντήσεις με τον/την καθηγητή/τριά σου ή με τα επίσημα παλαιότερα θέματα.

ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2026 — ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ (Σπασίκλας)

ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ (Κωδικός 036) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Δοκιμαστικό 2026 ΧΡΟΝΟΣ: 3 ώρες ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: 8

ΟΔΗΓΙΕΣ

1. Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από δύο (2) Μέρη: ΜΕΡΟΣ Α΄ — Διδαγμένο Κείμενο και ΜΕΡΟΣ Β΄ — Αδίδακτο Κείμενο.
2. ΜΕΡΟΣ Α΄ (50 μονάδες): Περιλαμβάνει δύο (2) αποσπάσματα από τα διδαγμένα κείμενα. Όλες οι ερωτήσεις είναι υποχρεωτικές.
3. ΜΕΡΟΣ Β΄ (50 μονάδες): Περιλαμβάνει ένα (1) αδίδακτο κείμενο. Όλες οι ερωτήσεις είναι υποχρεωτικές.
4. Το σύνολο των μονάδων του δοκιμίου είναι 100 μονάδες.
5. Επιτρέπεται η χρήση μόνο μη προγραμματιζόμενου στυλό μπλε ή μαύρου χρώματος. Η χρήση λεξικού δεν επιτρέπεται.
6. Απαγορεύεται η αντιγραφή των κειμένων στο τετράδιο απαντήσεων· οι παραπομπές γίνονται με αριθμό στίχου.

ΜΕΡΟΣ Α΄ — ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ (50 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΟ 1: Πλάτωνος, Πρωταγόρας, 322a–c

[1] Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἄνθρωπος θείας μετέσχε μοίρας, πρῶτον μὲν διὰ τὴν τοῦ θεοῦ συγγένειαν ζῴων μόνον θεοὺς ἐνόμισεν, καὶ ἐπεχείρει βωμούς τε ἱδρύεσθαι καὶ ἀγάλματα θεῶν· ἔπειτα φωνὴν καὶ ὀνόματα ταχὺ διηρθρώσατο τῇ τέχνῃ, καὶ οἰκήσεις καὶ ἐσθῆτας καὶ ὑποδέσεις καὶ στρωμνὰς καὶ τὰς ἐκ γῆς τροφὰς ηὕρετο.

[2] Οὕτω δὴ παρεσκευασμένοι κατ’ ἀρχὰς ἄνθρωποι ᾤκουν σποράδην, πόλεις δὲ οὐκ ἦσαν· ἀπώλλυντο οὖν ὑπὸ τῶν θηρίων διὰ τὸ πανταχῇ αὐτῶν ἀσθενέστεροι εἶναι, καὶ ἡ δημιουργικὴ τέχνη αὐτοῖς πρὸς μὲν τροφὴν ἱκανὴ βοηθὸς ἦν, πρὸς δὲ τὸν τῶν θηρίων πόλεμον ἐνδεής — πολιτικὴν γὰρ τέχνην οὔπω εἶχον, ἧς μέρος πολεμική.

[3] Ἐζήτουν δὴ ἀθροίζεσθαι καὶ σῴζεσθαι κτίζοντες πόλεις· ὅτ’ οὖν ἀθροισθεῖεν, ἠδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες τὴν πολιτικὴν τέχνην, ὥστε πάλιν σκεδαννύμενοι διεφθείροντο.

[4] Ζεὺς οὖν δείσας περὶ τῷ γένει ἡμῶν μὴ ἀπόλοιτο πᾶν, Ἑρμῆν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καὶ δίκην, ἵν’ εἶεν πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί. Ἐρωτᾷ οὖν Ἑρμῆς Δία τίνα οὖν τρόπον δοίη δίκην καὶ αἰδῶ ἀνθρώποις· «πότερον ὡς αἱ τέχναι νενέμηνται, οὕτω καὶ ταύτας νείμω;»

(Πηγή: Πλάτων, Πρωταγόρας 322a–c. Έκδοση Burnet, Platonis Opera, τόμ. III, Oxford Classical Texts.)

ΚΕΙΜΕΝΟ 2: Θουκυδίδου, Περικλέους Ἐπιτάφιος, 2.40.1–2

[1] Φιλοκαλοῦμέν τε γὰρ μετ’ εὐτελείας καὶ φιλοσοφοῦμεν ἄνευ μαλακίας· πλούτῳ τε ἔργου μᾶλλον καιρῷ ἢ λόγου κόμπῳ χρώμεθα, καὶ τὸ πένεσθαι οὐχ ὁμολογεῖν τινι αἰσχρόν, ἀλλὰ μὴ διαφεύγειν ἔργῳ αἴσχιον.

[2] Ἔνι τε τοῖς αὐτοῖς οἰκείων ἅμα καὶ πολιτικῶν ἐπιμέλεια, καὶ ἑτέροις πρὸς ἔργα τετραμμένοις τὰ πολιτικὰ μὴ ἐνδεῶς γνῶναι· μόνοι γὰρ τόν τε μηδὲν τῶνδε μετέχοντα οὐκ ἀπράγμονα, ἀλλ’ ἀχρεῖον νομίζομεν, καὶ οἱ αὐτοὶ ἤτοι κρίνομέν γε ἢ ἐνθυμούμεθα ὀρθῶς τὰ πράγματα.

(Πηγή: Θουκυδίδης, Ἱστορίαι Β΄ 40.1–2. Έκδοση H. S. Jones, Thucydidis Historiae, Oxford Classical Texts.)

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΥΣ Α΄

Α1. Μετάφραση (10 μονάδες)

Να μεταφράσετε στη νέα ελληνική το ακόλουθο απόσπασμα από το Κείμενο 1 (παράγραφος [4]): «Ζεὺς οὖν δείσας περὶ τῷ γένει ἡμῶν … δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί.»

Α2. Ερμηνευτικά (15 μονάδες)

α) Με βάση τις παραγράφους [2]–[3] του Κειμένου 1, να παρουσιάσετε τους λόγους για τους οποίους, κατά τον Πρωταγόρα, η «δημιουργικὴ τέχνη» δεν επαρκεί για την επιβίωση του ανθρώπου. (5 μονάδες)

β) Στην παράγραφο [4], ο Ζεὺς αποφασίζει να μοιράσει στους ανθρώπους «αἰδῶ τε καὶ δίκην». Να εξηγήσετε ποιο είναι το σημασιολογικό περιεχόμενο των δύο αυτών εννοιών στο πλαίσιο του μύθου και γιατί χαρακτηρίζονται ως «πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί». (6 μονάδες)

γ) Στο Κείμενο 2, ο Περικλής υποστηρίζει ότι οι Αθηναῖοι «φιλοκαλοῦμεν μετ’ εὐτελείας καὶ φιλοσοφοῦμεν ἄνευ μαλακίας». Να σχολιάσετε τη διπλή αυτή διαπίστωση ως στοιχείο της αθηναϊκής ταυτότητας. (4 μονάδες)

Α3. Γραμματικά (10 μονάδες)

α) Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους των ακόλουθων λέξεων από το Κείμενο 1 (5 μονάδες):

1. μετέσχε → β΄ ενικό προστακτικής αορίστου β΄ ενεργητικής φωνής
2. ηὕρετο → γ΄ πληθυντικό οριστικής ενεστώτα της ίδιας φωνής
3. ἐνόμισεν → απαρέμφατο παρακειμένου ενεργητικής φωνής
4. πόλεις (ονομ. πληθ.) → δοτική ενικού
5. πᾶν (αιτ. εν. ουδ.) → γενική πληθυντικού του ίδιου γένους

β) Από το Κείμενο 2, να αναγνωρίσετε γραμματικά (γένος, αριθμός, πτώση / πρόσωπο, χρόνος, έγκλιση, φωνή) τις λέξεις (5 μονάδες):

1. εὐτελείας
2. τετραμμένοις
3. νομίζομεν
4. οἰκείων
5. κρίνομεν

Α4. Συντακτικά (10 μονάδες)

α) Στο Κείμενο 1, να αναγνωρίσετε τη συντακτική θέση/λειτουργία των ακόλουθων όρων (5 μονάδες):

1. θείας μοίρας (στ. [1])
2. σποράδην (στ. [2])
3. ἀσθενέστεροι (στ. [2])
4. κτίζοντες (στ. [3])
5. δείσας (στ. [4])

β) Στην περίοδο «ὅτ’ οὖν ἀθροισθεῖεν, ἠδίκουν ἀλλήλους ἅτε οὐκ ἔχοντες τὴν πολιτικὴν τέχνην» (στ. [3]):

1. Να αναγνωρίσετε το είδος της δευτερεύουσας πρότασης «ὅτ’ οὖν ἀθροισθεῖεν» (εισαγωγή, εκφορά, αιτιολόγηση της εκφοράς, συντακτικός ρόλος). (3 μονάδες)
2. Να εξηγήσετε τη συντακτική λειτουργία της μετοχής ἔχοντες και τη σημασία του ἅτε. (2 μονάδες)

Α5. Λεξιλογικά / Ετυμολογικά (5 μονάδες)

α) Να γράψετε δύο (2) ομόρριζα στη νέα ελληνική (απλά ή σύνθετα) για καθεμία από τις λέξεις (3 μονάδες):

1. τέχνῃ
2. φωνή
3. πέμπει

β) Στη φράση «πλούτῳ … ἔργου μᾶλλον καιρῷ ἢ λόγου κόμπῳ χρώμεθα» (Κείμενο 2), να εξηγήσετε τη σημασία της λέξης κόμπος στο συγκεκριμένο συμφραζόμενο και να δώσετε ένα νεοελληνικό παράγωγο. (2 μονάδες)

ΜΕΡΟΣ Β΄ — ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ (50 μονάδες)

ΚΕΙΜΕΝΟ 3: Ξενοφῶντος, Κύρου Ἀνάβασις, Γ΄ 1.4–6 (διασκευασμένο ελαφρώς για διδακτικούς σκοπούς)

Ἦν δέ τις ἐν τῇ στρατιᾷ Ξενοφῶν Ἀθηναῖος, ὃς οὔτε στρατηγὸς οὔτε λοχαγὸς οὔτε στρατιώτης ὢν συνηκολούθει, ἀλλὰ Πρόξενος αὐτὸν μετεπέμψατο οἴκοθεν ξένος ὢν ἀρχαῖος· ὑπισχνεῖτο δὲ αὐτῷ, εἰ ἔλθοι, φίλον αὐτὸν Κύρῳ ποιήσειν, ὃν αὐτὸς ἔφη κρείττω ἑαυτῷ νομίζειν τῆς πατρίδος.

Ὁ μέντοι Ξενοφῶν ἀναγνοὺς τὴν ἐπιστολὴν ἀνακοινοῦται Σωκράτει τῷ Ἀθηναίῳ περὶ τῆς πορείας. Καὶ ὁ Σωκράτης ὑποπτεύσας μή τι πρὸς τῆς πόλεως ὑπαίτιον εἴη Κύρῳ φίλον γενέσθαι, ὅτι ἐδόκει ὁ Κῦρος προθύμως τοῖς Λακεδαιμονίοις ἐπὶ τὰς Ἀθήνας συμπολεμῆσαι, συμβουλεύει τῷ Ξενοφῶντι ἐλθόντα εἰς Δελφοὺς ἀνακοινῶσαι τῷ θεῷ περὶ τῆς πορείας.

Ἐλθὼν δ’ ὁ Ξενοφῶν ἐπήρετο τὸν Ἀπόλλω τίνι ἂν θεῶν θύων καὶ εὐχόμενος κάλλιστα καὶ ἄριστα ἔλθοι τὴν ὁδὸν ἣν ἐπινοεῖ καὶ καλῶς πράξας σωθείη.

(Πηγή: Ξενοφῶν, Κύρου Ἀνάβασις Γ΄ 1.4–6. Έκδοση C. Hude, Xenophontis Opera, τόμ. III, Bibliotheca Teubneriana.)

Γλωσσάριο:

• μετεπέμψατο: κάλεσε / προσκάλεσε
• ὑπαίτιον: κατακριτέο, επιλήψιμο
• ἐπινοεῖ: σχεδιάζει
• Πρόξενος: ο Βοιωτὸς στρατηγὸς Πρόξενος

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΥΣ Β΄

Β1. Μετάφραση (20 μονάδες)

Να μεταφράσετε στη νέα ελληνική ολόκληρο το Κείμενο 3 («Ἦν δέ τις … σωθείη.»).

Β2. Γραμματικά (10 μονάδες)

α) Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους (6 μονάδες):

1. ὢν (μετοχή) → α΄ ενικό οριστικής παρατατικού
2. μετεπέμψατο → β΄ ενικό προστακτικής αορίστου της ίδιας φωνής
3. ἀναγνοὺς → γ΄ πληθυντικό οριστικής αορίστου β΄ ενεργητικής φωνής
4. εἴη → γ΄ πληθυντικό ευκτικής του ίδιου χρόνου
5. ἔλθοι → απαρέμφατο μέλλοντα
6. ἐπήρετο → β΄ ενικό προστακτικής αορίστου β΄

β) Να αναγνωρίσετε γραμματικά τις παρακάτω λέξεις (4 μονάδες):

1. κρείττω
2. ξένος
3. πορείας
4. σωθείη

Β3. Συντακτικά (10 μονάδες)

α) Να αναγνωρίσετε τη συντακτική θέση/λειτουργία των όρων (5 μονάδες):

1. Ξενοφῶν Ἀθηναῖος (κειμ. στ. 1)
2. οἴκοθεν
3. Κύρῳ (στη φράση «φίλον αὐτὸν Κύρῳ ποιήσειν»)
4. ἀναγνοὺς
5. τίνι θεῶν

β) Στην περίοδο «εἰ ἔλθοι, φίλον αὐτὸν Κύρῳ ποιήσειν»:

1. Να αναγνωρίσετε το είδος του υποθετικού λόγου (υπόθεση, απόδοση, σημασία). (3 μονάδες)
2. Να μετατρέψετε τον υποθετικό λόγο σε εκείνον του πραγματικού στο παρόν. (2 μονάδες)

Β4. Λεξιλογικά / Ετυμολογικά (10 μονάδες)

α) Να συνδέσετε καθεμία από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου με δύο (2) νεοελληνικές λέξεις (απλές ή σύνθετες) που προέρχονται από την ίδια ρίζα (6 μονάδες):

1. πορείας
2. ἐπιστολήν
3. ἀναγνούς

β) Να δώσετε ένα αντώνυμο και ένα συνώνυμο (στην αρχαία ή νέα ελληνική) για καθεμία από τις λέξεις (4 μονάδες):

1. κρείττω
2. προθύμως

ΤΕΛΟΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ

Καλή επιτυχία! — Ο Σπασίκλας

ΛΥΣΕΙΣ — ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Οι λύσεις είναι ενδεικτικές. Ισοδύναμες απαντήσεις γίνονται δεκτές.

ΜΕΡΟΣ Α΄ — Διδαγμένο

Α1. Μετάφραση (10 μ.)

«Ζεὺς οὖν δείσας περὶ τῷ γένει ἡμῶν μὴ ἀπόλοιτο πᾶν, Ἑρμῆν πέμπει ἄγοντα εἰς ἀνθρώπους αἰδῶ τε καὶ δίκην, ἵν’ εἶεν πόλεων κόσμοι τε καὶ δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί.»

Ο Δίας, λοιπόν, φοβούμενος για το γένος μας μήπως αφανιστεί ολοκληρωτικά, στέλνει τον Ερμή φέρνοντας στους ανθρώπους τον σεβασμό και τη δικαιοσύνη, ώστε να αποτελούν αυτοί στολίδι των πόλεων και δεσμό που να συνενώνει τους ανθρώπους σε φιλία.

Α2. Ερμηνευτικά (15 μ.)

α) Οι άνθρωποι, αν και διέθεταν τη δημιουργική τέχνη, κατοικούσαν σκόρπια χωρίς να έχουν συγκροτήσει πόλεις. Έτσι (i) έπεφταν θύματα των άγριων θηρίων, καθώς ήταν σωματικά πιο αδύναμοι από αυτά· (ii) η τέχνη του Ἡφαίστου και της Ἀθηνᾶς αρκούσε για την ικανοποίηση των βιοτικών αναγκών (τροφή, ένδυση, κατοικία), αλλά δεν αρκούσε για την προστασία από τα θηρία, αφού δεν διέθεταν την πολιτική τέχνη (της οποίας μέρος είναι η πολεμική)· (iii) όταν συγκεντρώνονταν, αλληλοαδικούνταν λόγω της απουσίας πολιτικής τέχνης, με αποτέλεσμα να διασκορπίζονται και πάλι και να χάνονται.

β) Η αἰδώς δηλώνει τον ηθικό σεβασμό προς τον συνάνθρωπο, την εσωτερική αναστολή που αποτρέπει την αδικία· η δίκη δηλώνει το αίσθημα του δικαίου, την αναγνώριση κανόνων που ρυθμίζουν τις σχέσεις των πολιτών. Μαζί αποτελούν τις θεμελιώδεις προϋποθέσεις της πολιτικής ζωής: η αἰδώς ως εσωτερικός φραγμός και η δίκη ως εξωτερικός κανόνας. Χαρακτηρίζονται «πόλεων κόσμοι» γιατί δίνουν στην πόλη τάξη και αρμονία, και «δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί» γιατί συνενώνουν τους πολίτες με δεσμούς αμοιβαίας εμπιστοσύνης, καθιστώντας δυνατή την κοινωνική συμβίωση. Παράλληλα, ο μύθος υποστηρίζει την πρωταγόρεια θέση ότι η πολιτική αρετή είναι κατανεμημένη σε όλους τους ανθρώπους και άρα διδακτή.

γ) Με τη διπλή αυτή διατύπωση ο Περικλής περιγράφει την αθηναϊκή «μέση οδό»: οι Αθηναῖοι αγαπούν το ωραίο (φιλοκαλοῦμεν) χωρίς πολυτέλεια και επίδειξη (μετ’ εὐτελείας), και ασκούν τον στοχασμό (φιλοσοφοῦμεν) χωρίς να εκπίπτουν σε νωθρότητα ή θηλυπρέπεια (ἄνευ μαλακίας). Η αρετή της πόλης στηρίζεται στην ισορροπία αισθητικής και πρακτικής, πνευματικής καλλιέργειας και ανδρείας — στοιχείο που τη διαφοροποιεί από τις άλλες πόλεις, ιδίως τη Σπάρτη.

Α3. Γραμματικά (10 μ.)

α)

1. μετέσχε → μετάσχες
2. ηὕρετο → εὑρίσκονται
3. ἐνόμισεν → νενομικέναι
4. πόλεις (ονομ. πληθ.) → πόλει
5. πᾶν → πάντων

β)

1. εὐτελείας: ουσιαστικό, γένος θηλυκό, αριθμός ενικός, πτώση γενική (α΄ κλίση)
2. τετραμμένοις: μετοχή παρακειμένου, μέση φωνή, ρήμα τρέπω, γένος αρσενικό (ή ουδέτερο), αριθμός πληθυντικός, πτώση δοτική
3. νομίζομεν: ρήμα, α΄ πληθυντικό πρόσωπο, οριστική, ενεστώτας, ενεργητική φωνή
4. οἰκείων: επίθετο β΄ κλίσης (οἰκεῖος, -α, -ον), γένος ουδέτερο (ή αρσενικό), αριθμός πληθυντικός, πτώση γενική
5. κρίνομεν: ρήμα, α΄ πληθυντικό πρόσωπο, οριστική, ενεστώτας, ενεργητική φωνή

Α4. Συντακτικά (10 μ.)

α)

1. θείας μοίρας: γενική (αντικείμενο/συμπλήρωμα) στο ρήμα μετέσχε (το μετέχω συντάσσεται με γενική του διαιρετικού).
2. σποράδην: επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο ρήμα ᾤκουν.
3. ἀσθενέστεροι: κατηγορούμενο μέσω του απαρεμφάτου εἶναι στο εννοούμενο υποκείμενο αὐτούς (= τοὺς ἀνθρώπους).
4. κτίζοντες: τροπική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ἐζήτουν (δηλώνει τον τρόπο: «επιδιώκοντας τη συνάθροιση ιδρύοντας πόλεις»).
5. δείσας: αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο Ζεύς του ρήματος πέμπει.

β)

1. «ὅτ’ οὖν ἀθροισθεῖεν»: δευτερεύουσα χρονικο-υποθετική (επαναληπτική στο παρελθόν) πρόταση. Εισάγεται με τον χρονικό σύνδεσμο ὅτε (συνεκφορά ὅτ’). Εκφέρεται με ευκτική επαναληπτική του παρελθόντος (ἀθροισθεῖεν: αόριστος ευκτική μέσης φωνής), διότι δηλώνει επαναλαμβανόμενη πράξη στο παρελθόν με κύριο ρήμα ιστορικού χρόνου (ἠδίκουν). Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός χρόνου στο ρήμα της κύριας.
2. ἔχοντες: αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο εννοούμενο υποκείμενο (οἱ ἄνθρωποι) του ρήματος ἠδίκουν. Το ἅτε πριν από τη μετοχή δηλώνει αντικειμενική / πραγματική αιτιολογία (= «καθώς, επειδή πράγματι»).

Α5. Λεξιλογικά / Ετυμολογικά (5 μ.)

α)

1. τέχνῃ → τεχνίτης, τεχνολογία, τεχνητός, καλλιτέχνης, πολυτεχνείο
2. φωνή → φωνήεν, συμφωνία, μεγάφωνο, τηλέφωνο, παράφωνος
3. πέμπει → πομπή, αναπομπή, παραπομπή, ταχυδρόμος (διά παραπομπής στο ρ. πέμπω: σύνθετα προπομπός, προπομπή)

β) Ο κόμπος εδώ σημαίνει «καυχησιολογία, μεγαλαυχία, φουσκωμένα λόγια». Νεοελληνικό παράγωγο: κομπασμός / κομπάζω (= καυχιέμαι).

ΜΕΡΟΣ Β΄ — Αδίδακτο

Β1. Μετάφραση (20 μ.)

Υπήρχε στη στρατιά κάποιος Ξενοφών, Αθηναίος, ο οποίος ακολουθούσε [την εκστρατεία] χωρίς να είναι ούτε στρατηγός ούτε λοχαγός ούτε [απλός] στρατιώτης, αλλά τον είχε καλέσει ο Πρόξενος από την πατρίδα του, καθώς ήταν παλιός φίλος του [ξένος = ξενιακός φίλος]· και του υποσχόταν ότι, αν πήγαινε, θα τον έκανε φίλο του Κύρου, τον οποίο ο ίδιος [ο Πρόξενος] έλεγε ότι θεωρούσε για τον εαυτό του πιο πολύτιμο και από την πατρίδα του.

Ο Ξενοφών όμως, αφού διάβασε την επιστολή, ζητάει τη συμβουλή του Σωκράτη του Αθηναίου σχετικά με το ταξίδι. Και ο Σωκράτης, υποπτευόμενος μήπως είναι κάπως επιλήψιμο απέναντι στην πόλη το να γίνει φίλος με τον Κύρο, επειδή θεωρούνταν ότι ο Κύρος είχε συμπολεμήσει πρόθυμα στο πλευρό των Λακεδαιμονίων εναντίον των Αθηνών, συμβουλεύει τον Ξενοφώντα να πάει στους Δελφούς και να ζητήσει χρησμό από τον θεό σχετικά με το ταξίδι.

Όταν λοιπόν έφτασε ο Ξενοφών, ρώτησε τον Απόλλωνα σε ποιον από τους θεούς θυσιάζοντας και προσευχόμενος θα έκανε με τον καλύτερο και ωραιότερο τρόπο το ταξίδι που σχεδιάζει και θα γύριζε σώος, αφού πετύχει [στους σκοπούς του].

Β2. Γραμματικά (10 μ.)

α)

1. ὢν → ἦν (α΄ ενικό οριστικής παρατατικού του εἰμί)
2. μετεπέμψατο → μετάπεμψαι (β΄ ενικό προστακτικής αορίστου μέσης φωνής)
3. ἀναγνούς → ἀνέγνωσαν (γ΄ πληθ. οριστικής αορίστου β΄ ενεργητικής)
4. εἴη → εἶεν (γ΄ πληθ. ευκτικής ενεστώτα του εἰμί)
5. ἔλθοι → ἐλεύσεσθαι (απαρέμφατο μέλλοντα μέσης φωνής του ἔρχομαι)
6. ἐπήρετο → ἐπεροῦ (β΄ ενικό προστακτικής αορίστου β΄ μέσης φωνής του ἐπερωτάομαι/ἐπέρομαι)

β)

1. κρείττω: επίθετο, συγκριτικός βαθμός του ἀγαθός (μέσω κρείσσων/κρείττων), γένος αρσενικό, αριθμός ενικός, πτώση αιτιατική (συνηρημ. τύπος αντί κρείττονα).
2. ξένος: ουσιαστικό (β΄ κλίσης), γένος αρσενικό, αριθμός ενικός, πτώση ονομαστική.
3. πορείας: ουσιαστικό α΄ κλίσης, γένος θηλυκό, αριθμός ενικός, πτώση γενική.
4. σωθείη: ρήμα σῴζω, γ΄ ενικό πρόσωπο, ευκτική παθητικού αορίστου α΄.

Β3. Συντακτικά (10 μ.)

α)

1. Ξενοφῶν Ἀθηναῖος: το Ξενοφῶν υποκείμενο του ρήματος Ἦν· το Ἀθηναῖος παράθεση (ή κατηγορηματικός προσδιορισμός του υποκειμένου, αν θεωρηθεί ότι δηλώνει ιδιότητα).
2. οἴκοθεν: επίρρημα τοπικό· επιρρηματικός προσδιορισμός της κίνησης από τόπο στο ρήμα μετεπέμψατο.
3. Κύρῳ (στη φράση «φίλον αὐτὸν Κύρῳ ποιήσειν»): δοτική προσωπική αντιχαριστική / κτητική (ή δοτική του προσώπου που αποκτά τη σχέση φιλίας) — δηλώνει το πρόσωπο προς όφελος του οποίου γίνεται η ενέργεια.
4. ἀναγνούς: χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο Ξενοφῶν του ρήματος ἀνακοινοῦται (δηλώνει το προτερόχρονο).
5. τίνι θεῶν: το τίνι δοτική (έμμεσο αντικείμενο/δοτική προσωπική) στις μετοχές θύων και εὐχόμενος· το θεῶν γενική διαιρετική στο τίνι.

β)

1. Υποθετικός λόγος: υπόθεση εἰ ἔλθοι (εἰ + ευκτική), απόδοση ποιήσειν (απαρέμφατο μέλλοντα, σε πλάγιο λόγο εξαρτώμενο από το ὑπισχνεῖτο). Σε ευθύ λόγο θα ήταν εἰ ἔλθοις, ποιήσω σε φίλον Κύρῳ — δηλώνει απλή σκέψη του λέγοντος (εἰ + ευκτική / οριστική μέλλοντα).
2. Μετατροπή στον υποθετικό λόγο του πραγματικού στο παρόν: εἰ ἔρχῃ, φίλον σε Κύρῳ ποιεῖ (εἰ + οριστική παρόντος, οριστική παρόντος ως απόδοση).

Β4. Λεξιλογικά / Ετυμολογικά (10 μ.)

α)

1. πορείας (< πορεύομαι, πόρος) → πορεία, διαπόρευση, εμπόριο, εύπορος, άπορος, πορθμός
2. ἐπιστολήν (< ἐπιστέλλω, στέλλω) → επιστολή, αποστολή, απόστολος, στολή, στόλος, διαστολή, συστολή
3. ἀναγνούς (< ἀναγιγνώσκω / γιγνώσκω) → ανάγνωση, αναγνωρίζω, γνώση, γνώμη, γνωστός, διαγνώσκω, γνωμοδότηση

β)

1. κρείττω (αρσ. ενικ. αιτ. του κρείσσων = ανώτερος, καλύτερος):

• Αντώνυμο: χείρων / ἥττων (= κατώτερος, χειρότερος)
• Συνώνυμο: ἀμείνων / βελτίων (= καλύτερος)

2. προθύμως (= με προθυμία, πρόθυμα):

• Αντώνυμο: ἀκουσίως / ἀπροθύμως (= απρόθυμα, χωρίς θέληση)
• Συνώνυμο: ἑκουσίως / σπουδαίως / ἑτοίμως (= με τη θέλησή του, πρόθυμα)

ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΜΟΝΑΔΩΝ

ΠΗΓΕΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΩΝ

1. Κείμενο 1 — Πλάτωνος, Πρωταγόρας 322a–c. Έκδοση J. Burnet, Platonis Opera, τόμ. III, Oxford Classical Texts, Clarendon Press, 1903. Κανονικό κείμενο της 2026 ύλης Παγκυπρίων Εξετάσεων (Αρχαία Ελληνικά Κατεύθυνσης, ΥΠΠΑΝ).
2. Κείμενο 2 — Θουκυδίδου, Ἱστορίαι Β΄ 40.1–2 (Περικλέους Ἐπιτάφιος). Έκδοση H. S. Jones / J. E. Powell, Thucydidis Historiae, τόμ. I, Oxford Classical Texts, Clarendon Press, 1942. Κανονικό κείμενο της 2026 ύλης Παγκυπρίων Εξετάσεων.
3. Κείμενο 3 — Ξενοφῶντος, Κύρου Ἀνάβασις Γ΄ 1.4–6 (μικρή διδακτική διασκευή). Έκδοση C. Hude, Xenophontis Opera, τόμ. III, Bibliotheca Teubneriana, Λειψία 1931 / Stuttgart 1972.

Δοκιμαστικό δοκίμιο. Δεν αντικαθιστά τα επίσημα παρελθόντα θέματα. Ετοιμάστηκε για τους μαθητές του Σπασίκλα — spasiklas.com.