ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΝΕΟΛΑΙΑΣ

⚠️ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ — AI Generated

Αυτό το δοκιμαστικό δοκίμιο δημιουργήθηκε από τεχνητή νοημοσύνη (AI) του Σπασίκλα, με βάση τον επίσημο Πίνακα Προδιαγραφών 2026 του Υπουργείου Παιδείας και τα παρελθόντα θέματα Παγκυπρίων Εξετάσεων. Παρότι έγινε προσπάθεια για ακρίβεια, μπορεί να περιέχει λάθη ή ανακρίβειες. Δεν είναι επίσημο δοκίμιο. Χρησιμοποιήστε το ως βοηθητικό υλικό εξάσκησης, όχι ως μοναδική πηγή προετοιμασίας.

Έλεγξε τις απαντήσεις με τον/την καθηγητή/τριά σου ή με τα επίσημα παλαιότερα θέματα.

ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2026 — ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ (Σπασίκλας)

ΜΑΘΗΜΑ: ΑΓΩΓΗ ΥΓΕΙΑΣ / ΟΙΚΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ (Κωδικός 042) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Δοκιμαστικό 2026 ΧΡΟΝΟΣ: 3 ώρες ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: 8

ΟΔΗΓΙΕΣ

1. Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από πέντε (5) Μέρη: ΜΕΡΟΣ Α΄, ΜΕΡΟΣ Β΄, ΜΕΡΟΣ Γ΄, ΜΕΡΟΣ Δ΄, ΜΕΡΟΣ Ε΄.
2. Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις.
3. Στις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής να επιλέξετε μόνο μία από τις προτεινόμενες απαντήσεις.
4. Το σύνολο των μονάδων του δοκιμίου είναι 100 μονάδες.
5. Επιτρέπεται η χρήση μη προγραμματιζόμενου υπολογιστή τσέπης.
6. Επιτρέπεται η χρήση μόνο μπλε ή μαύρου στυλό.

ΜΕΡΟΣ Α΄ — Ερωτήσεις Πολλαπλής Επιλογής (12 μονάδες)

Για κάθε μία από τις παρακάτω ερωτήσεις να επιλέξετε τη σωστή απάντηση (α, β, γ ή δ). (2 μονάδες η κάθε μία)

1. Ποια από τις παρακάτω βιταμίνες είναι υδατοδιαλυτή και απαιτείται για τη σύνθεση κολλαγόνου και την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου; α) Βιταμίνη Α β) Βιταμίνη D γ) Βιταμίνη C δ) Βιταμίνη Κ

2. Η διαδικασία της παστερίωσης του γάλακτος αποσκοπεί κυρίως: α) Στην πλήρη αποστείρωση του γάλακτος για συντήρηση σε θερμοκρασία δωματίου για 6 μήνες. β) Στην καταστροφή των παθογόνων μικροοργανισμών χωρίς σημαντική αλλοίωση των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών. γ) Στην αύξηση της λιποπεριεκτικότητας του γάλακτος. δ) Στην προσθήκη βιταμίνης D στο γάλα.

3. Σε ένα βιολογικά καλλιεργημένο αγρόκτημα δεν επιτρέπεται: α) Η αμειψισπορά (εναλλαγή καλλιεργειών). β) Η χρήση φυσικής κοπριάς και κομπόστ. γ) Η χρήση συνθετικών χημικών λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων. δ) Η μηχανική καταπολέμηση των ζιζανίων.

4. Ένα γενετικά τροποποιημένο τρόφιμο (ΓΤΟ) ορίζεται ως τρόφιμο: α) Που έχει μεγαλώσει με τη χρήση φυτοφαρμάκων. β) Στο οποίο έχει εισαχθεί τεχνητά γενετικό υλικό άλλου οργανισμού. γ) Που έχει υποστεί ακτινοβολία γ. δ) Που έχει συντηρηθεί με αλάτι.

5. Ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ ή BMI) ενός ενήλικα υπολογίζεται με τον τύπο: α) Βάρος (kg) ÷ Ύψος (m) β) Βάρος (kg) ÷ Ύψος (m)² γ) Ύψος (m) ÷ Βάρος (kg)² δ) Βάρος (kg) × Ύψος (m)

6. Ποιο από τα παρακάτω αποτελεί σταθερή δαπάνη του οικογενειακού προϋπολογισμού; α) Λογαριασμός ηλεκτρικού ρεύματος που μεταβάλλεται κάθε δίμηνο. β) Έξοδα για ψυχαγωγία. γ) Δόση στεγαστικού δανείου με σταθερό επιτόκιο. δ) Αγορά ρούχων για διακοπές.

ΜΕΡΟΣ Β΄ — Σύντομες Απαντήσεις (20 μονάδες)

1. Να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις με την κατάλληλη λέξη ή φράση. (5 μονάδες – 1 μονάδα έκαστο)

α) Τα __________ συστατικά (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λίπη) μας παρέχουν ενέργεια και δομικά υλικά και απαιτούνται σε μεγάλες ποσότητες.

β) Η συντήρηση του τροφίμου σε θερμοκρασία __________ °C ή χαμηλότερη επιβραδύνει αλλά δεν σταματά τη μικροβιακή ανάπτυξη και αφορά τη συντήρηση στο ψυγείο.

γ) Η ζύμωση είναι μέθοδος συντήρησης τροφίμων που στηρίζεται στη δράση __________ όπως οι ζύμες και ορισμένα βακτήρια.

δ) Η περιοχή των θερμοκρασιών μεταξύ 5°C και 63°C ονομάζεται __________ και ευνοεί την ανάπτυξη παθογόνων μικροοργανισμών.

ε) Η __________ είναι το ποσοστό των ακαθάριστων εσόδων μιας οικογένειας που διατίθεται για κατανάλωση και αποταμίευση, αφού αφαιρεθούν οι κρατήσεις (φόρος εισοδήματος, εισφορές).

2. Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως Σωστές (Σ) ή Λανθασμένες (Λ). (5 μονάδες – 1 μονάδα έκαστο)

α) Η βιταμίνη Β12 βρίσκεται κυρίως σε ζωικής προέλευσης τρόφιμα και η έλλειψή της μπορεί να προκαλέσει μεγαλοβλαστική αναιμία.

β) Το ηλιακό φως αποτελεί την κύρια πηγή πρόσληψης βιταμίνης Α για τον άνθρωπο.

γ) Η κατάψυξη σκοτώνει όλους τους μικροοργανισμούς και κάνει το τρόφιμο πλήρως ασφαλές για κατανάλωση μετά την απόψυξη.

δ) Στις πρώτες 1.000 ημέρες ζωής του παιδιού (από τη σύλληψη έως τα 2 χρόνια) διαμορφώνονται οι περισσότερες διατροφικές συνήθειες και η μεταβολική «μνήμη» του οργανισμού.

ε) Η ετικέτα διατροφικής αξίας με σήμανση «Nutri-Score Α» υποδηλώνει τρόφιμο χαμηλής διατροφικής αξίας, πλούσιο σε κορεσμένα λίπη και αλάτι.

3. Να αντιστοιχίσετε κάθε θρεπτικό συστατικό της Στήλης Α με την κύρια πηγή / λειτουργία του από τη Στήλη Β. (5 μονάδες)

4. Να αναφέρετε πέντε (5) βασικούς κανόνες υγιεινής που πρέπει να τηρεί ένας/μια χειριστής/τρια τροφίμων στην κουζίνα. (5 μονάδες)

ΜΕΡΟΣ Γ΄ — Ερμηνεία – Αιτιολόγηση (23 μονάδες)

1. (8 μονάδες) Να εξηγήσετε τρεις (3) πιθανές περιβαλλοντικές επιπτώσεις της εντατικής γεωργίας στην ποιότητα του νερού, του εδάφους και του αέρα. Σε κάθε επίπτωση να προτείνετε έναν τρόπο μετριασμού της.

2. (8 μονάδες) Η μέθοδος συντήρησης τροφίμων με κατάψυξη στους -18 °C είναι μία από τις πιο διαδεδομένες οικιακές μεθόδους.

α) Να εξηγήσετε πώς η κατάψυξη αναστέλλει την αλλοίωση του τροφίμου. (3 μονάδες)

β) Να αναφέρετε δύο (2) βασικούς κανόνες σωστής κατάψυξης και δύο (2) βασικούς κανόνες σωστής απόψυξης. (4 μονάδες)

γ) Να εξηγήσετε γιατί η επαναφορά κατάψυξης ενός ήδη αποψυγμένου ωμού τροφίμου είναι επικίνδυνη. (1 μονάδα)

3. (7 μονάδες) Διαβάστε προσεκτικά το παρακάτω απόσπασμα:

«Στην Κύπρο, σύμφωνα με στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας, το ποσοστό των παιδιών ηλικίας 6-9 ετών με υπέρβαρο ή παχυσαρκία κυμαίνεται διαχρονικά πάνω από 20%, μεταξύ των υψηλότερων στην Ευρώπη.»

α) Να αναφέρετε τρεις (3) αιτίες που συντελούν στο φαινόμενο της παιδικής παχυσαρκίας στην Κύπρο. (3 μονάδες)

β) Να προτείνετε δύο (2) παρεμβάσεις σε επίπεδο σχολείου και δύο (2) σε επίπεδο οικογένειας για την αντιμετώπιση του φαινομένου. (4 μονάδες)

ΜΕΡΟΣ Δ΄ — Μελέτη Περίπτωσης (30 μονάδες)

Διαβάστε προσεκτικά το παρακάτω σενάριο και απαντήστε στα ερωτήματα που ακολουθούν.

Σενάριο. Η οικογένεια Δημητρίου (γονείς Άντρος 45 ετών και Μαρία 42 ετών, με δύο παιδιά, Ελένη 17 ετών — μαθήτρια Γ΄ Λυκείου που προετοιμάζεται για τις Παγκύπριες — και Λουκάς 11 ετών) ζει στη Λευκωσία. Καθαρό μηνιαίο εισόδημα της οικογένειας: €2.800. Η Μαρία είναι 6 μηνών έγκυος στο τρίτο τους παιδί. Παρακάτω παρατίθεται το διαιτολόγιο μίας τυπικής Δευτέρας της οικογένειας:

Μηνιαίος προϋπολογισμός εξόδων της οικογένειας:

Ερωτήματα:

Δ.1 (8 μονάδες) Να αξιολογήσετε διατροφικά το πιο πάνω διαιτολόγιο. Στην απάντησή σας:

α) Να εντοπίσετε τέσσερις (4) βασικές διατροφικές αδυναμίες του διαιτολογίου, εξηγώντας σύντομα γιατί αποτελούν πρόβλημα. (4 μονάδες)

β) Να προτείνετε τέσσερις (4) συγκεκριμένες βελτιώσεις, ώστε το διαιτολόγιο να προσεγγίζει το πρότυπο της Μεσογειακής Διατροφής. (4 μονάδες)

Δ.2 (6 μονάδες) Η Μαρία βρίσκεται στο 6ο μήνα της κύησης.

α) Να αναφέρετε τρία (3) θρεπτικά συστατικά των οποίων οι ανάγκες αυξάνονται σημαντικά κατά την κύηση και να εξηγήσετε γιατί για κάθε ένα. (3 μονάδες)

β) Να αναφέρετε τρία (3) τρόφιμα ή ομάδες τροφίμων που η Μαρία πρέπει να αποφεύγει κατά την εγκυμοσύνη και να εξηγήσετε γιατί. (3 μονάδες)

Δ.3 (6 μονάδες) Η Ελένη (17 ετών, βάρος 58 kg, ύψος 1,65 m) είναι σχετικά καθιστική (σπίτι–σχολείο–φροντιστήριο) και αθλείται 30 λεπτά, 2 φορές την εβδομάδα. Υιοθετούμε ημερήσιες ενεργειακές ανάγκες 2.000 kcal.

α) Να υπολογίσετε τον ΔΜΣ (BMI) της Ελένης και να τον χαρακτηρίσετε (φυσιολογικό / υπέρβαρο / λιποβαρές κ.λπ.). (2 μονάδες)

β) Σύμφωνα με τις γενικές οδηγίες της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, το 55-60% της ημερήσιας ενέργειας πρέπει να προέρχεται από υδατάνθρακες, το 15% από πρωτεΐνες και το 25-30% από λίπη. Με δεδομένο ότι 1 g υδατάνθρακα δίνει 4 kcal, 1 g πρωτεΐνης δίνει 4 kcal και 1 g λίπους δίνει 9 kcal, να υπολογίσετε τα γραμμάρια καθενός μακροθρεπτικού που πρέπει να καταναλώνει ημερησίως η Ελένη (χρησιμοποιήστε το μέσο των διαστημάτων: 57,5% υδατάνθρακες, 15% πρωτεΐνες, 27,5% λίπη). (4 μονάδες)

Δ.4 (10 μονάδες) Με βάση τον μηνιαίο προϋπολογισμό της οικογένειας:

α) Να υπολογίσετε το έλλειμμα του οικογενειακού προϋπολογισμού και να εκφράσετε το «μηνιαίο τρόφιμο» ως ποσοστό (%) του καθαρού εισοδήματος. (3 μονάδες)

β) Να αξιολογήσετε τον προϋπολογισμό: να εντοπίσετε τρεις (3) προβληματικές κατηγορίες δαπανών και να αιτιολογήσετε γιατί συνιστούν κίνδυνο για την οικογένεια. (3 μονάδες)

γ) Να προτείνετε τέσσερις (4) συγκεκριμένες παρεμβάσεις (διοικητικές αποφάσεις) που θα έφερναν τον προϋπολογισμό σε ισοσκελισμό και θα δημιουργούσαν τουλάχιστον €200/μήνα αποταμίευση, χωρίς να θιγεί το βασικό βιοτικό επίπεδο της οικογένειας. (4 μονάδες)

ΜΕΡΟΣ Ε΄ — Έκθεση / Ανάπτυξη (15 μονάδες)

Να αναπτύξετε ΜΟΝΟ ΕΝΑ από τα δύο παρακάτω θέματα, σε κείμενο 400-500 λέξεων.

Θέμα 1. Η νομιμοποίηση των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων (ΓΤΟ) στην ΕΕ παραμένει αντικείμενο έντονης διαμάχης. Να αναπτύξετε επιχειρήματα υπέρ (τουλάχιστον τρία) και κατά (τουλάχιστον τρία) της παραγωγής και κατανάλωσης γενετικά τροποποιημένων τροφίμων και να καταθέσετε αιτιολογημένη προσωπική θέση. Στην απάντησή σας να αναφερθείτε σε διατροφικές, υγειονομικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές διαστάσεις του ζητήματος.

Θέμα 2. «Η συνειδητοποιημένη καταναλώτρια / ο συνειδητοποιημένος καταναλωτής στην εποχή του πληθωρισμού.» Να αναπτύξετε ένα κείμενο στο οποίο: (i) να εξηγείτε τι σημαίνει «συνειδητοποιημένος καταναλωτής»· (ii) να αναφέρετε τα δικαιώματα του καταναλωτή σύμφωνα με την κυπριακή/ευρωπαϊκή νομοθεσία (τουλάχιστον τέσσερα)· (iii) να προτείνετε πέντε (5) πρακτικές στρατηγικές με τις οποίες μια κυπριακή οικογένεια μπορεί να αντιμετωπίσει την ακρίβεια χωρίς να θυσιάσει τη διατροφική ποιότητα.

— ΤΕΛΟΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ —

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ / ΛΥΣΕΙΣ ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ

ΜΕΡΟΣ Α΄ (12 μονάδες)

ΜΕΡΟΣ Β΄ (20 μονάδες)

Β.1 (α) μακροθρεπτικά · (β) 5 °C · (γ) μικροοργανισμών · (δ) επικίνδυνη ζώνη θερμοκρασιών · (ε) διαθέσιμη / καθαρή πραγματική δύναμη ή «διαθέσιμο εισόδημα»

Β.2 (α) Σ · (β) Λ (το ηλιακό φως είναι πηγή βιταμίνης D, όχι Α) · (γ) Λ (η κατάψυξη απλώς αναστέλλει — δεν σκοτώνει — τους μικροοργανισμούς) · (δ) Σ · (ε) Λ (Nutri-Score A = υψηλή διατροφική ποιότητα· τα φτωχά τρόφιμα παίρνουν Ε)

Β.3 Αντιστοιχίσεις: 1-γ, 2-α, 3-β, 4-δ, 5-ε

Β.4 Ενδεικτικά (οποιαδήποτε 5):

• Επιμελής πλύσιμο χεριών πριν και κατά τη διάρκεια του χειρισμού τροφίμων.
• Δέσιμο μαλλιών, αφαίρεση κοσμημάτων, χρήση καθαρής ποδιάς.
• Καθαρές, κατάλληλες επιφάνειες και διαφορετικά εργαλεία/σκεύη για ωμά και έτοιμα τρόφιμα (αποφυγή διασταυρούμενης μόλυνσης).
• Σωστή θερμοκρασία ψυγείου (<5 °C) και κατάψυξης (-18 °C).
• Πλήρες ψήσιμο τροφίμων ζωικής προέλευσης (κέντρο > 75 °C).
• Αν ο εργαζόμενος έχει πληγή ή λοίμωξη, να αποφεύγει τον χειρισμό τροφίμων.

ΜΕΡΟΣ Γ΄ (23 μονάδες)

Γ.1 Ενδεικτικά (3 επιπτώσεις × ~2,5 μ.):

• Νερό: ευτροφισμός λόγω απορροής νιτρικών / φωσφορικών από λιπάσματα → προτείνεται ζώνη ανάσχεσης, ορθολογική λίπανση βάσει εδαφολογικής ανάλυσης.
• Έδαφος: διάβρωση και αλάτωση από εντατική άρδευση/μονοκαλλιέργεια → προτείνεται αμειψισπορά, ψυχανθή για βιολογική στερέωση Ν, σταγδην άρδευση.
• Αέρας: εκπομπές αμμωνίας από κτηνοτροφία και μεθανίου από μηρυκαστικά → προτείνεται κάλυψη αποθηκευμένης κόπρου, αναερόβιες χωνεύσεις (biogas), περιορισμός αριθμού ζώων ανά εκτάριο.

Γ.2 (α) Σε -18 °C το νερό του τροφίμου μετατρέπεται σε πάγο· η ενζυμική και μικροβιακή δραστηριότητα επιβραδύνεται δραστικά αλλά δεν καταστρέφονται όλοι οι μικροοργανισμοί. (β) Κατάψυξη: ταχεία κατάψυξη σε μικρές μερίδες· κατάλληλη συσκευασία (αεροστεγής, χωρίς αέρα — αποφυγή freezer burn). Απόψυξη: σταδιακά στο ψυγείο ή στον φούρνο μικροκυμάτων (όχι σε θερμοκρασία δωματίου)· μαγείρεμα αμέσως μετά την απόψυξη. (γ) Κατά την απόψυξη το τρόφιμο περνά από την επικίνδυνη ζώνη (5-63 °C) και ο πληθυσμός μικροβίων αυξάνεται· επανακατάψυξη «κλειδώνει» αυτόν τον αυξημένο μικροβιακό φορτίο και υποβαθμίζει τη δομή του τροφίμου (απώλεια υγρών, αλλαγή υφής).

Γ.3 (α) Καθιστικός τρόπος ζωής (οθόνες, λίγο παιχνίδι έξω)· υπερκατανάλωση επεξεργασμένων τροφίμων με ζάχαρη/λίπη (snacks, σχολικά κυλικεία)· οικογενειακό περιβάλλον/πρότυπα (γονικές διατροφικές συνήθειες, διαφήμιση τροφίμων προς παιδιά). (β) Σχολείο: αναβάθμιση κυλικείου με υγιεινές επιλογές, υποχρεωτική καθημερινή φυσική δραστηριότητα (π.χ. 60 min). Οικογένεια: κοινό οικογενειακό τραπέζι χωρίς οθόνες, οριοθέτηση γλυκών/αναψυκτικών σε «περιστασιακή» και όχι καθημερινή κατανάλωση.

ΜΕΡΟΣ Δ΄ (30 μονάδες)

Δ.1 (α) Αδυναμίες (4 από): απουσία φρούτων και λαχανικών (έλλειψη βιταμινών, ινών)· υπερβολική πρόσληψη απλών σακχάρων (μαρμελάδα, αναψυκτικά, παγωτό)· υπερβολικά κορεσμένα/τρανς λιπαρά (πίτσα, μπιφτέκι, τυρόπιτα)· απουσία οσπρίων/ψαριών (έλλειψη ω-3, φυτικών πρωτεϊνών)· εξαιρετικά χαμηλή πρόσληψη γαλακτοκομικών/ασβεστίου σε σχέση με το ζητούμενο για έφηβη και έγκυο· υπερβολική κατανάλωση επεξεργασμένων δημητριακών (λευκό ψωμί, φρυγανιά). (β) Προτάσεις (4 από): αντικατάσταση πορτοκαλάδας κουτιού με φρέσκο φρούτο + νερό· σαλάτα/λαχανικά σε κάθε κύριο γεύμα· αντικατάσταση τυρόπιτας με σπιτικό σάντουιτς ολικής με κίτρινο τυρί + ντομάτα + αυγό· αντικατάσταση πίτσας delivery με ψάρι ψητό + ρύζι + σαλάτα τουλάχιστον δύο φορές/εβδομάδα· φρούτο αντί παγωτού/μπισκότα· ένταξη οσπρίων (φακές, ρεβίθια) μία φορά/εβδομάδα.

Δ.2 (α) Φολικό οξύ (Β9) — πρόληψη ανοιχτής ραχοκοκαλιάς, σχηματισμός νευρικού σωλήνα του εμβρύου. Σίδηρος (Fe) — αυξημένος όγκος αίματος, σχηματισμός αιμοσφαιρίνης μητέρας/εμβρύου, πρόληψη αναιμίας. Ασβέστιο (Ca) — δομή σκελετού/δοντιών εμβρύου, διατήρηση οστικής μάζας μητέρας. (Δεκτή και η βιταμίνη D, ιώδιο, πρωτεΐνες, ω-3.) (β) Ωμό/μη παστεριωμένο γάλα ή τυρί — κίνδυνος λιστερίωσης. Ωμό ή μισοψημένο κρέας/ψάρι (sushi, καρπάτσιο, αυγά μάτια) — τοξοπλάσμωση, σαλμονέλωση. Αλκοόλ — εμβρυϊκό αλκοολικό σύνδρομο, διαταραχές ανάπτυξης ΚΝΣ. (Δεκτά: μεγάλα ψάρια πλούσια σε υδράργυρο, υπερβολή καφεΐνης, σχάρα ωμό προζύμι.)

Δ.3 (α) BMI = 58 / (1,65)² = 58 / 2,7225 = 21,3 kg/m² → φυσιολογικό (φυσιολογικό = 18,5-24,9). (β) Σύνολο = 2.000 kcal.

• Υδατάνθρακες: 57,5% × 2.000 = 1.150 kcal → 1.150 / 4 = 287,5 g
• Πρωτεΐνες: 15% × 2.000 = 300 kcal → 300 / 4 = 75 g
• Λίπη: 27,5% × 2.000 = 550 kcal → 550 / 9 ≈ 61,1 g

Έλεγχος: 1.150 + 300 + 550 = 2.000 kcal. Ορθό.

Δ.4 (α) Έλλειμμα = 3.150 − 2.800 = −€350/μήνα. Τρόφιμα ως % εισοδήματος = 950 / 2.800 = 33,9% (το λεγόμενο «κανόνας Engel» δείχνει υψηλό ποσοστό· για ευρωπαϊκό μέσο ~15-20% θεωρείται κανονικό). (β) Προβληματικές δαπάνες (3):

• Delivery/εστιατόρια στο κονδύλι τροφίμων (33,9% του εισοδήματος είναι πολύ υψηλό· δείχνει υπερβολική «έξω»-κατανάλωση).
• Αποταμίευση = 0 ενώ έρχεται τρίτο παιδί (κίνδυνος έκτακτων εξόδων χωρίς buffer — μαιευτικές δαπάνες, βρεφικός εξοπλισμός).
• Φροντιστήρια €450 χωρίς ισοσκελισμό: σημαντική επένδυση για Ελένη, αλλά πρέπει να ζυγιστεί με τη βιωσιμότητα του προϋπολογισμού.

(γ) Προτάσεις (4):

1. Μείωση τροφίμων από €950 → €650 (μαγείρεμα στο σπίτι αντί delivery, οικογενειακή λίστα αγορών, εποχιακά λαχανικά, χύμα όσπρια): εξοικονόμηση €300.
2. Μείωση ψυχαγωγίας από €120 → €60: εξοικονόμηση €60.
3. Διαπραγμάτευση πακέτου τηλεπικοινωνιών (αλλαγή παρόχου / bundled package): εξοικονόμηση €40.
4. Δημιουργία πάγιας εντολής αποταμίευσης €200/μήνα προς αποταμιευτικό λογαριασμό την ίδια μέρα που μπαίνει ο μισθός (αρχή «πληρώνω πρώτα τον εαυτό μου»).

Έλεγχος ισοζυγίου: Νέα έξοδα = 3.150 − 300 − 60 − 40 = 2.750. Διαφορά εισοδήματος − εξόδων = 2.800 − 2.750 = €50 + αποταμίευση €200 (από το «κενό»). Σύνολο εξόδων με αποταμίευση: 2.750 + 200 = 2.950 → ακόμα έλλειμμα €150. Πρόσθετη πρόταση: μείωση ρούχων/προσωπικής φροντίδας από €180 → €130 και καυσίμων από €320 → €260 (κοινή χρήση αυτοκινήτου, ΜΜΜ Ελένη για φροντιστήριο). Νέα έξοδα = 2.640 + 200 αποταμίευση = 2.840 ≈ ισοσκελισμός· ή απευθείας μείωση €150 από φροντιστήριο (επαναδιαπραγμάτευση πακέτου).

(Η/Ο διορθώτρια/της αποδέχεται κάθε λογική πρόταση που οδηγεί σε ισοσκελισμό + ≥€200 αποταμίευση.)

ΜΕΡΟΣ Ε΄ (15 μονάδες)

Ενδεικτικά σημεία προς αξιολόγηση δοκιμίου:

Θέμα 1 (ΓΤΟ):

• Υπέρ: Αυξημένες αποδόσεις/ασφάλεια επισιτισμού· ανθεκτικότητα σε ξηρασία/παράσιτα → λιγότερα φυτοφάρμακα· εμπλουτισμός με θρεπτικά συστατικά (π.χ. golden rice με β-καροτένιο)· χαμηλότερο κόστος για τον καταναλωτή· μικρότερος αποτύπωμα γης ανά μονάδα τροφίμου.
• Κατά: Άγνωστες μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία (αλλεργιογένεση, αντίσταση σε αντιβιοτικά)· βιοποικιλότητα — διασταυρούμενη επικονίαση με συμβατικές καλλιέργειες· κυριαρχία πολυεθνικών στους σπόρους (Monsanto/Bayer) και απώλεια ανεξαρτησίας αγρότη· ηθικά/φιλοσοφικά ζητήματα «παρέμβαση στη φύση»· καχυποψία καταναλωτή (αναγκαία υποχρεωτική σήμανση κατά την ΕΕ).
• Προσωπική θέση πρέπει να είναι αιτιολογημένη, όχι απλή δήλωση.

Θέμα 2 (Καταναλωτής):

• Ορισμός: Καταναλωτής που γνωρίζει τα δικαιώματά του, συγκρίνει τιμές/ποιότητα, διαβάζει ετικέτες, δεν παρασύρεται από διαφήμιση.
• Δικαιώματα (≥4): δικαίωμα ενημέρωσης, δικαίωμα ασφάλειας προϊόντος, δικαίωμα επιλογής, δικαίωμα αποζημίωσης, δικαίωμα εκπροσώπησης, δικαίωμα στην εκπαίδευση. Κυπριακή Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή & ΕΕ Οδηγία.
• Πρακτικές (5): λίστα αγορών — αποφυγή «παρορμητικών» αγορών· σύγκριση τιμής ανά κιλό/λίτρο και όχι ανά συσκευασία· χρήση εποχιακών φρούτων/λαχανικών· αγορά χύμα/μαζική (όσπρια, δημητριακά)· συμμετοχή σε αγροτικές αγορές/απευθείας πώληση παραγωγού· σπιτικό μαγείρεμα· σύγκριση Nutri-Score στα σνακ· αξιοποίηση κάρτας αλληλεγγύης/μειωμένου ΦΠΑ.

Κριτήρια βαθμολόγησης δοκιμίου: δομή (εισαγωγή – ανάπτυξη – συμπέρασμα) 3 μ. · ορθή επιχειρηματολογία και χρήση όρων του μαθήματος 6 μ. · κάλυψη όλων των ζητούμενων αξόνων 4 μ. · γλωσσική ορθότητα 2 μ.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΑΦΕΙΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΠΙΝΑΚΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ 2026

Σύνολο μονάδων: 12 + 20 + 23 + 30 + 15 = 100 ✓

Δοκιμαστικό δοκίμιο · Σπασίκλας 2026 · Για εκπαιδευτική χρήση. Δεν προέρχεται από την Υπηρεσία Εξετάσεων του ΥΠΑΝ.